Britswert - Terp 2 - Sint Joriskerk
Monumentnummer: 8483
Introductie
Hervormde kerk en kerkhof.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 18 maart 1970
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Het dorp Britswert is gelegen op een grotendeels afgegraven terp die vermoedelijk al in de IJzertijd is opgeworpen. Destijds lag de terp nabij de Middelzee die in de late middeleeuwen ingepolderd is. De eerste kerk werd mogelijk in de 11de eeuw gebouwd en in de 12de eeuw vervangen door de huidige. In de kerk werd begraven en op het kerkhof wordt nog steeds begraven.
Kerk
De kerk bestaat uit een eenbeukig bakstenen schip met halfrond gesloten koor. De vensters in de zuidgevel zijn vermoedelijk in de 17de eeuw aangebracht en in 1752 is de ingangsomlijsting aangebracht. In de kerk bevindt zich een preekstoel met getorste kolommen, bijbehorend achterschot en klankbord. Het orgel met hoofdwerk en bovenwerk werd in 1868 gemaakt door L. van Dam en Zonen. In de toren bevindt zich een mechanisch torenuurwerk dat vermoedelijk van de hand is van F. Radenou uit Sneek. In de kerk bevinden zich diverse 16de- en 17de-eeuwse grafzerken.
Kerkhof
Het kerkhof was begin 19de eeuw iets kleiner dan vandaag de dag. Zo'n 300 m2 is er aan de zuidoostzijde bijgekomen, waarschijnlijk nadat de terpaarde in 1877-1880 afgegraven was. Daardoor is het perceel aan de oostzijde wat meer afgerond. Het verschil in hoogte tussen het kerkhof en het zuidelijk daarvan gelegen land is bijna 3 meter.
Over hoe het kerkhof in de loop der tijd gebruikt is, is weinig bekend. Het smeedijzeren hekwerk aan de voorzijde dateert waarschijnlijk van de late 19de eeuw, gezien de uitvoering met fleurs de lis als bekroning op de spijlen (verschillende vormen) en granaatappels op de gietijzeren pijlers. Het ommepad, rond het kerkhof, is voorzien van fijn grind en aan de buitenzijde staan linden en daaronder een menghaag met onder andere beuk daarin. Het lijkenhuisje is waarschijnlijk in de jaren zeventig van de 19de eeuw gebouwd. Het betreft een eenvoudig huisje op rechthoekige grondslag met een brede rechtgesloten deur aan de voorzijde. De topgevel wordt bekroond met een makelaar. In de zijgevels zijn kleine ronde vensters aangebracht.
De grafmonumenten tonen nog voorbeelden van de 19de-eeuwse grafcultuur met smalle en hoge stèles van Belgisch hardsteen. Dit beeld wordt evenwel meer en meer aangepast door het verschijnen van zwart granieten grafmonumenten, vaak lager en breder dan de oudere stèles. Opvallend zijn de verwijzingen naar de scheepswerf van de familie Van der Werf die in Britswerd was gevestigd. Ook liggen op het kerkhof nog tal van 19de-eeuwse zerken. Naast vermeldingen van beroepen en functies is op sommige grafmonumenten ook grafpoëzie opgenomen.
Rijksmonument
De kerk wordt genoemd in de "Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel IX. De provincie Friesland" uit 1930, maar daarin wordt het kerkhof niet genoemd. Het ligt voor de hand dat het kerkhof als ruimte rond de kerk van belang werd geacht en niet om de intrinsieke waarde. Die ruimte is in ieder geval nog geheel intact, na wellicht een aanpassing in de 19de eeuw. De grafmonumenten op zich zijn niet beschermd. Uit de aard van het feit dat het kerkhof genoemd is, zijn in ieder geval het ommepad, hekwerk en omzoming met bomen en haag wel geacht beschermd te zijn. Ook het lijkenhuis, alhoewel niet genoemd wordt geacht onder de bescherming te vallen.
Huidige situatie
Het kerkhof is relatief authentiek. De grafmonumenten liggen in het gras zoals dat waarschijnlijk altijd al het geval was. Het pad rondom is halfverhard, maar inmiddels wel opgesloten met een betonnen rand. De buitenrand is nog zoals vanouds bedoeld met haag en bomen. De staat van de grafmonumenten is over het algemeen goed, maar oudere grafmonumenten worden langzaam verdrongen door jongere grafmonumenten met een andere vorm en materiaaltoepassing. Aan de noordzijde van de kerkmuur zijn nog regelnummers zichtbaar in de muur, maar deze worden niet meer onderhouden.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 28 jan 2026 om 03:00.