Emmen - Broken Circle/Spiral Hill
Monumentnummer: volgt
Let op: dit object komt in aanmerking om als rijksmonument te worden aangewezen.
Introductie
Broken Circle/Spiral Hill staat symbool voor de (internationale) modernisering van de kunst. deze modernisering is ingezet met de kunstmanifestatie Sonsbeek Buiten de Perken 1971 onder leiding van curator Wim Beeren. Robert Smithson heeft op verzoek van de curator een kunstwerk vervaardigd in een zandgroeve in Emmen. Hij deed dit in nauwe samenwerking met zijn vrouw, tevens kunstenaar, Nancy Holt. Het zandwinningsbedrijf De Boer heeft tot xxxx een grote rol gespeeld in de aanleg, onderhoud en het toegankelijk maken van het kunstwerk. Na de sluiting van de zandwinning is het gebied bestemd tot recreatiegebied.
Aanleiding voor de bescherming
In het Programma Post 65 (1965 – 1990) zijn om te beginnen vijftien monumenten geselecteerd die in aanmerking komen voor rijksbescherming. Broken Circle/Spiral Hill is één van deze vijftien. Dit monument past in de Verhaallijn Post 65 Vrijheid en milieu.
Ter voorbereiding op de aanwijzing is het monument gewaardeerd met behulp van Waarderingscriteria gebouwd en aangelegd (groen) erfgoed en samen betekenis geven aan een monument. Samen met de eigenaar, de gemeente Emmen, de provincie Drenthe en de stichtingen LAC en DIEP Emmen is in twee bijeenkomsten een Plan van Onderzoek opgesteld. Hierin zijn de beschikbare bronnen opgenomen, eventuele lacunes en vraagstellingen voor het onderzoek. He onderzoek is verder uitgevoerd door de RCE. De uitkomsten zijn weer afgestemd met de betrokkenen bij het Plan van Onderzoek. Binnen de RCE is samengewerkt met de specialist Kunst in de Openbare Ruimte en Landschap.
Verhaallijnen milieu en vrijheid
Broken Circle/Spiral Hill staat, samen met de film ‘Breaking Grounds’, symbool voor de modernisering van de kunst, als uiting van de verhaallijnen milieu en vrijheid. Kunstenaars engageerden zich in die tijd met de milieuproblematiek en democratisering van de maatschappij. Deze modernisering van de kunst werd in Nederland geïntroduceerd met de kunsttentoonstelling Sonsbeek 1971 Buiten de Perken waar het kunstwerk een onderdeel van is. Curator Wim Beeren en Rudi Oxenaar (directeur Kröller Muller) selecteerden (inter)nationaal geëngageerde kunstenaars, waaronder de kunstenaar Robert Smithson. Op verzoek van deelnemende kunstenaars zijn de kunstwerken niet in, maar buiten het park gerealiseerd, verspreid over heel Nederland. Alle werken, waaronder Broken Circle/Spiral Hill, reageren op de gekozen plek en vertonen daarmee een sterke samenhang met de directe omgeving.
Het voorbeeld van Land art en Reclamation Art in Nederland
Het kunstwerk is geïnspireerd door de (geschiedenis van de) plek en de omgeving maar legt ook een visuele verbinding met het landschap: de groeve en de blootgelegde aardlagen. Het werk was bedoeld als tijdelijk en vergankelijk maar vanwege de internationale bekendheid en de hoge zeldzaamheid is het tot op heden op de oorspronkelijke plek bewaard gebleven en in stand gehouden.
Natuurlijke en lokale materialen: aarde, zand, water en steen
Het kunstwerk bestaat uit een kegelvormige (aarden) heuvel met een spiraalvormig (zand)pad en een cirkel van water, zand en steen. De cirkel ligt half in het water van de zandgroeve en haf op het land. Centraal ligt de aangetroffen zwerfkei die dateert uit de ijstijd. De heuvel is in 1971 opgeleverd in aarde. In 1972 is de heuvel op advies van de kunstenaar beplant met cotoneaster om erosie tegen te gaan. Tegelijkertijd is de cirkel toen voorzien van een beschoeiing om de vorm herkenbaar te houden. In 1988 is het kunstwerk gereconstrueerd in de vorm van 1972 en opgehoogd met 30cm.
De zandafgraving is sinds de realisatie van het kunstwerk in omvang meer dan verdubbeld. De voormalige omvang is nog herkenbaar aan de begrenzing van de landtong, de noordelijke rand en de steilrand aan de westzijde. Aan de oostzijde bevindt zich de ingang en een pad, langs het informatiecentrum, via de noordelijke zandrand van de groeve naar het kunstwerk. Het pad verbeeldt de reis, als wezenlijk onderdeel van het kunstwerk. Even wezenlijk is de film 'Breaking Grounds' die de aanleg van het kunstwerk heeft vastgelegd. Hierin komen de inspiratiebronnen van de kunstenaar goed naar voren: de natuurlijke, lokale materialen voor vervaardiging, de interactie tussen de natuur en de maakbaarheid van het landschap, de zandgroeve van de familie De Boer, de geologie van de Hondsrug, de archeologie van het hunebed in de Emmerdennen en de watersnoodramp in Zeeland.
De inspiratiebronnen voor de kunstenaar Robert Smithson
De betekenis voor het zandwinningsbedrijf De Boer
De betekenis voor Sonsbeek biennale Buiten de Perken
De betekenis voor bezoekers en gebruikers
Waardering en betekenis
Het monument Broken Circle/Spiral Hill, bestaat uit een kunstwerk, een voormalige zandgroeve, aanleg en een film. het monument is van algemeen belang:
- als zeldzaam voorbeeld van land art/ reclamation art in Nederland, in situ, van de kunstenaar Robert Smithson, in samenwerking met zijn vrouw en kunstenaar Nancy Holt.
- vanwege de invloed van het kunstwerk op de internationale modernisering van de kunst, via de kunsttentoonstelling Sonsbeek Buiten de Perken 1971 en curator Wim Beeren.
- vanwege de betekenis van het kunstwerk voor andere kunstenaars en bezoekers;
- vanwege de visuele interactie tussen het kunstwerk, de voormalige zandgroeve, het pad als reis naar het kunstwerk.
- vanwege de kennis en informatie van de geologische vondsten in de groeve, tentoongesteld in het informatiecentrum, en de film Breaking Grounds (1971-2014) beheerd door de Holt Smithson Foundation.
Bronnen
- Broken Circle/Spiral Hill (1971-1972) waardestellend rapport, Stichting Land Art Contemporary (augustus 2023).
Zie ook
Monumenten- Eindhoven - Watertoren
- Utrecht - De Musketon
- Kerkrade - Rodahal
- Mildam - Ecokathedraal
- Monumenten/Post 65 - 4 (pagina bestaat niet)
- Apeldoorn - Centraal Beheer
- Terneuzen - Stadhuis
- Delfzijl - Eemsmondgebouw
- Almelo - Yunus Emre Moskee
- Arnhem - Blauwe Golven
- Nieuwegein - Emmauskerk
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 28 mrt 2026 om 04:01.