Almelo - Yunus Emre Moskee
Monumentnummer: volgt
Let op: dit object komt in aanmerking om als rijksmonument te worden aangewezen.
Introductie
De Yunus Emre Moskee in Almelo is vernoemd naar een Turkse mystieke soefi-dichter uit de late middeleeuwen. Het was de eerste moskee in Nederland die nieuw werd gebouwd met minaret en koepel.
-1.jpg)
Aanleiding voor de selectie
In het Programma Post 65 (1965 – 1990) zijn om te beginnen vijftien monumenten geselecteerd die in aanmerking komen voor rijksbescherming. De Yunus Emre Moskee is één van deze vijftien. Dit monument past in de Verhaallijn Post 65 Welvaart en Vrijheid.
Almelo en de Yunus Emre Moskee
De Yunus Emre Moskee kent een bijzondere geschiedenis. In de jaren zestig ontstond door ontzuiling, toegenomen vrijheid en de komst van immigranten ruimte voor de uitoefening van andere geloofsleren, waaronder de islamitische. In Almelo vonden veel Turkse gastarbeiders werk in de textielindustrie, onder meer bij Ten Cate. Zij kwamen vooral uit de streek rond Denizli, bekend om zijn textielnijverheid. Zij kregen een gebedsruimte in woonbarakken van dit bedrijf, maar toen deze te klein werd, besloot men tot de bouw van een echte moskee op het fabrieksterrein. Een belangrijke rol speelden personeelschef Dick Slettenhaar en vertaler Türker Atabek bij de totstandkoming. Het moskeeproject werd in Almelo breed gedragen; in het eerste moskeebestuur zaten de vrouw van de burgemeester en andere vertegenwoordigers uit de burgerij en het bedrijfsleven.
De architect en het ontwerp
Het gebedshuis werd ontworpen door fabrieksarchitect Gerrit Pelgrum. Hij nam als basis een bestaande dorpsmoskee in Turkije en voegde daar op verzoek van de gebruikers een koepel aan toe. Met het oog op het winderige Nederlandse klimaat ontwierp hij een minaret als een stevige fabriekspijp. Pelgrum reisde naar Turkije om zich te verdiepen in de moskee-architectuur en verwerkte de daar opgedane kennis in zijn ontwerp. De gemeente was zo onder de indruk van het project dat zij hiervoor een meer centrale en prominente locatie beschikbaar stelde. De welstandscommissie was minder enthousiast; zij betreurde ‘een stukje “ansichtkaarten-architectuur”’ op deze plek en pleitte voor een gebouw zonder Turkse uiterlijke kenmerken. De gemeente ging hier echter niet in mee.
Crowdfunding
De moskee werd gebouwd met overheidssubsidie op grond van de Wet Premie Kerkenbouw. Ook Ten Cate betaalde mee. Daarnaast is geld met crowdfunding bijeen gebracht en leverden de arbeiders allemaal een dagloon in. Op 27 januari 1975 werd de moskee feestelijk geopend door minister Boersma van Sociale Zaken, die het gebouw zag als een uitdrukking van de eigen identiteit van die de Turkse gemeenschap. De opening werd uitgezonden op de nationale televisie.
Gebruik en invulling
Groei van de Turkse gemeenschap in Almelo noopte tot een stapsgewijze uitbreiding van de moskee met onder meer een bibliotheek en een klaslokaal. Dit gebeurde onder leiding van de Turks-Nederlandse architect Mehmet Bedri Sevinçsoy, die zich hiervoor liet inspireren door de Ottomaanse külliye: een complex van ruimtes rondom de moskee waarin maatschappelijke functies zijn ondergebracht. De ‘Witte Moskee’ bestaat sindsdien uit een hoger en een lager gedeelte die met elkaar zijn verbonden door een overdekte entree. Binnen is het een betoverend schouwspel van kleur en licht. De betegelde muren hebben geometrische patronen en bloemenmotieven die het paradijs symboliseren, onder de groen gekleurde koepel hangt een grote kroonluchter. Verder zien we de gebruikelijke elementen van een moskee, zoals een versierde kiblamuur die laat zien waar Mekka ligt met in het midden een nis, de mihrab, van waar de imam het gezamenlijke gebed leidt; een verhoogde minbar vanaf waar op vrijdag en op feestdagen wordt gepreekt; en een mahfil van waar wordt opgeroepen tot het gebed.
Het Grootste Museum van Nederland
De Yunus Emre Moskee is sinds 2023 aangesloten bij Het Grootste Museum van Nederland, een initiatief van Museum Catharijneconvent om het historisch erfgoed van gebedshuizen in ons land bekender en toegankelijker te maken. In november 2024 is dichtbij een nieuwe, grotere moskee geopend. Voor de oude moskee wordt naar een passende bestemming gezocht. Daarbij moet het verhaal van de Yunus Emre Moskee worden doorverteld, vindt de voorzitter van het bestuur: ‘We hebben samen deze moskee gebouwd, met iedereen in Almelo. We zijn er vanaf het begin geweest voor de hele gemeenschap.’
Waardering en betekenis
- De Yunus Emre Moskee is van belang als uitdrukking van de toegenomen ruimte voor de uitoefening van andere geloofsleren dan de Christelijke vanaf de jaren zestig, als gevolg van ontzuiling, toegenomen vrijheid, economische groei en demografische ontwikkelingen.
- Het gebouw is van belang als uitdrukking van de komst en emancipatie van gastarbeiders naar ons land, in dit geval van Turkse origine.
- Het gebouw is van belang vanwege de bijzondere totstandkoming ervan en de plaats die het vanaf het begin innam binnen de Almelose gemeenschap.
- Het gebouw is van belang als de eerste in ons land gebouwde moskee die van een minaret en koepel is voorzien.
NB dit is een voorlopige waardering.
Bronnen
- E.R. Roose, Een Architectuurgeschiedenis van de Yunus Emre Moskee in Almelo, presentatie december 2023.Een Architectuurgeschiedenis van de Yunus Emre Moskee in Almelo (researchgate.net, pdf)
- Het Grootste Museum van Nederland - Yunus Emre Moskee
Zie ook
Monumenten- Utrecht - De Musketon
- Kerkrade - Rodahal
- Mildam - Ecokathedraal
- Monumenten/Post 65 - 4 (pagina bestaat niet)
- Apeldoorn - Centraal Beheer
- Terneuzen - Stadhuis
- Monumenten/522555 (pagina bestaat niet)
- Delfzijl - Eemsmondgebouw
- Amsterdam - Hubertushuis
- Arnhem - Blauwe Golven
- Eindhoven - Watertoren
- Emmen - Broken Circle/Spiral Hill
- Lelystad - NS-station
- Nieuwegein - Emmauskerk
- Waarderingscriteria gebouwd en aangelegd (groen) erfgoed
- Post 65 (1965-1990) - De jongste rijksmonumenten van Nederland
- Rijksmonumenten - waarderen
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 5 feb 2026 om 03:00.