Museumvoorwerpen nummeren met schrijfstiften

Introductie

Historie

Museumvoorwerpen nummert men meestal door het inventarisnummer tussen twee laklagen op het object aan te brengen. Zo kan de inkt waarmee het nummer wordt aangebracht geen (blijvende) schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. aanrichten aan het object en ook gemakkelijk weer worden verwijderd. Als lak past men verschillende laksoorten toe, en als inkt vaak Oost-Indische inkt. In de praktijk blijkt het nummeren met deze inkt lastig: een eenvoudige stift zou een verbetering betekenen. Voor dit doelGewenste verandering in de organisatie, een doelgroep of de samenleving waar voor een gerichte inspanning geleverd moet worden. heeft het ICN in 1998 onderzoek gedaan naar de combinatie van Paraloid B72 25% in aceton als lak en toen beschikbare lichtechte stiften.

Ofschoon een aantal combinaties van stiften en lak in de testfase goede resultaten gaf, bleek die in de praktijk niet goed bruikbaar. Bij het opbrengen van de afdeklaag loste het geschreven nummer soms op.

De inkt van de geteste stiften bleek oplosbaar te zijn in organische oplosmiddelen. In combinatie met een lak op basis van een organisch oplosmiddel kon de inkt gaan vlekken. In een vervolgonderzoek is toen van de lichtechte stiften onderzocht of je ze zou kunnen gebruiken in combinatie met lakken op waterbasis.

Vervolgonderzoek

De dertien lichtechte stiften van het eerste onderzoek zijn in 2000 onderzocht in combinatie met vier lakken op waterbasis: twee acrylaatlakken en twee polyurethaanlakken. Alle lakken bleken goed bestand tegen licht. De stiften zijn met een grond- en toplaag van de vier lakken op verschillende ondergronden aangebracht en daarna kunstmatig verouderd. Na veroudering vertoonden geen van de proefstukken verschil in uiterlijk.

Een restaurator heeft vervolgens onderzocht of en hoe geplaatste nummers konden worden verwijderd. Ten slotte heeft een testpanel van acht personen volgens een werkvoorschrift met verschillende combinaties van lak en stift het gebruiksgemak getest door allerlei materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) te nummeren.

Tabel 1. HechtingHechting is het resultaat van intermoleculaire krachten die een lijm aan een oppervlak verbinden. van Golden polemyr varnish with UVLS mat en glansIn technische termen is glans de hoeveelheid gespiegelde reflectie van een oppervlak die gemeten wordt volgens gestandaardiseerde methoden, bijvoorbeeld ISO 2813.", "Glans is een eigenschap van licht dat van een oppervlak wordt weerkaatst. Er zijn verschillende soorten glans: 'schitterend' van sterk glanzend opaak materiaal als gepolijst hematiet; 'diamantachtig' van sterk glanzend transparant materiaal als diamant; 'metallic', 'glasachtig', 'zijdeglans' en 'mat' zijn beschrijvingen voor glans in afnemende kracht. Lustre, metaalglazuur, op ceramiek is een iriserend glazuur. Glans op ongeglazuurd aardewerk, zoals terra sigillata, is een minerale afwerklaag met een sterke glans.", "Een weerspiegelende oppervlaktekwaliteit die minder stralend is dan hoogglans en die meer een gevoel van glans dan van diepte aan de afwerking geeft. (AAT-Ned)") op verschillende materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Oppervlak Mat GlansIn technische termen is glans de hoeveelheid gespiegelde reflectie van een oppervlak die gemeten wordt volgens gestandaardiseerde methoden, bijvoorbeeld ISO 2813.", "Glans is een eigenschap van licht dat van een oppervlak wordt weerkaatst. Er zijn verschillende soorten glans: 'schitterend' van sterk glanzend opaak materiaal als gepolijst hematiet; 'diamantachtig' van sterk glanzend transparant materiaal als diamant; 'metallic', 'glasachtig', 'zijdeglans' en 'mat' zijn beschrijvingen voor glans in afnemende kracht. Lustre, metaalglazuur, op ceramiek is een iriserend glazuur. Glans op ongeglazuurd aardewerk, zoals terra sigillata, is een minerale afwerklaag met een sterke glans.", "Een weerspiegelende oppervlaktekwaliteit die minder stralend is dan hoogglans en die meer een gevoel van glans dan van diepte aan de afwerking geeft. (AAT-Ned)")
Aluminium + -
KoperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD) + + (corrosie)
GlasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is. + +
AardewerkAardewerk is een breekbaar, bij lage temperatuur gebakken (600-900°C), poreus ceramiek dat allerlei kleur kan hebben, met of zonder glazuur. met glazuurDun, meestal glanzend deklaagje. (Toegepaste Kunst Project, RKD) - -
Vurenhout - - (trekt in)
Leer - -
Tupperware polyetheen - -
Melamine + +
Plexiglas - -
Bakeliet + +/-
Polystyreen +/- +
Siliconenrubber - -
PVC - -


Tabel 2. Vlekbestendigheid bij aanbrengen van de top laklaag, lichtechtheid (BWS) en overall testresultaat van stiften (hoe meer plusjes, hoe beter de prestatie)

Merk Vlekbestendigheid Lichtechtheid Overall
Edding 1800 Profipen 0,3 + >7 +
Edding 780 (zwart) 0,8 ++ >7 ++
Edding 780 (wit) 0,8 ++ >7 ++
Staedtler pigmentEen pigment is een onoplosbaar fijn poeder dat wordt gebruikt als kleur voor verf en andere stoffen zoals plastic en cement. (Conservation Dictionary) liner 0,3 - >7 -
Pentel super fine point MF50 ++ >7 ++
Pilot drawing pen 0,2 - >7 -
Copic multiliner 0,3 + >7 +
Unipin fineline 0,2 - >7 -


Van de vier onderzochte lakken kwam de onverdunde Golden Polymer Varnish with UVLS (matte) lak als beste uit de test. Zwarte stiften die daarmee goed combineerden waren de Pilot ultrafine no xylene SCA-UF, Edding 1800 profi-pen 0,5 mmEen millimeter (0,001 meter), symbool mm, is een uit het SI-stelsel afgeleide lengtemaat met de grootte van een duizendste deel van een meter. milli is afgeleid van het Latijnse woord voor duizend. en de Rotring Finograph 0,4 pigmented ink. De Edding 780 paint marker bleek een bruikbare witte stift.

Paraloid B72 in combinatie met Oost-Indische inkt was daarmee niet afgeschreven voor het nummeren van museumvoorwerpen. Maar de nieuwe methode was gebruikersvriendelijker en veiliger omdat er geen organische oplosmiddelen werden gebruikt.

In 2003 bleek dat er nieuwe stiften op de markt waren gekomen en andere verdwenen. Er druppelden ook berichten binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. dat de stiften niet goed hechtten op de lak en vlekten bij het aanbrengen van de tweede laklaag. Ook was de hechtingHechting is het resultaat van intermoleculaire krachten die een lijm aan een oppervlak verbinden. van de lak op sommige materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) minder goed dan bij de tests het geval was. Omdat er werd gewerkt met commercieel verkrijgbare merkproducten kon het zijn dat de samenstelling zonder bericht was veranderd.

Daarom zijn in 2003 twee nieuwe lakken getest: de glansloze ‘Golden polymer varnish with UVLS matte’ en de glanzende variantEen variatie op een als baseline vastgelegd product. Een gebruiksaanwijzing kan bijvoorbeeld een Engelse en een Spaanse variant hebben. ‘gloss’. De lakken werden dit keer ook op kunststoffenKunststoffen zijn chemische verbindingen die door niet-natuurlijke scheikundige processen worden gemaakt. (Wikipedia) getest. Na drie uur drogena. Men droogt een voorwerp of de omgeving ervan door water weg te nemen. b. Een bindmiddel droogt wanneer het van vloeibaar tot vast wordt door de verdamping van een dispergeermiddel of het oplosmiddel. werd met een plakbandtest de sterkte van de hechtingHechting is het resultaat van intermoleculaire krachten die een lijm aan een oppervlak verbinden. bepaald. Die bleek op alle materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) voldoende sterk. Op een glanzend oppervlak viel de glossy lak het minst op, op een mat oppervlak de matte lak. De matte lak bood echter een veel prettigere ondergrond om op te schrijven. Bij het opbrengen van de lakken op koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD) trad er corrosie op aan de rand van de gelakte vlakjes, wat met een lak op waterbasis niet verwonderlijk was. Bij hout had de lak de neiging in het materiaal te trekken en moesten er extra onderlagen worden aangebracht.

De twee lakken werden beschreven met verschillende lichtechte, watervaste stiften die in de kantoorboekhandel of kunstenaarsbenodigdhedenwinkel te koop waren. De droogtijd van onderlaag en inkt werd verlengd naar drie uur omdat sommige stiften na 30 minuten nog niet helemaal droog waren, waardoor op zich goede inkten toch vlekten bij het aanbrengen van de toplaag.

Alle geteste stiften maakten de belofte van lichtechtheid waar en de lak vergeelde niet bij kunstmatige lichtveroudering. Het verschil in de stiften zat in het vlekken bij het opbrengen van de toplaag. De stiften met de kortste droogtijd kwamen als beste uit de test.

Algemeen advies

Met de combinatie van een commercieel verkrijgbare acrylaatlak op waterbasis en een lichtechte stift van een gerenommeerd merk kan je de meerderheid van de museumobjecten eenvoudig en veilig nummeren. De keuze voor een acrylaatlak op waterbasis vindt zijn oorsprong in het feit dat de commercieel verkrijgbare ‘permanente’ stiften een inkt op basis van organisch oplosmiddel bevatten. Die combinatie vlekt niet bij het aanbrengen van de toplaag als de inkt goed is gedroogd. Een lak op waterbasis hecht echter niet op alle oppervlakken even goed. Er kunnen zich in de praktijk gevallen voordoen waarin de acryllak niet voldoet. Dan biedt Paraloid in alcohol of aceton in combinatie met Oost-Indische inkt uitkomst.

Werkwijze

Praktische uitvoering

  • Zoek een onopvallende plek uit om het nummer aan te brengen.
  • Zet een nummer zoveel mogelijk op éénzelfde plek.
  • Zet een punt achter een nummer dat op de kop ook leesbaar is, zoals 606 en 969.
  • Breng de onverdunde acrylaatlak met een kwastje aan in de vorm van een klein rechthoekig vlakje.
  • Begin altijd met een dun laagje. Als dit laagje geabsorbeerd wordt door de poreuze ondergrond, breng dan direct nogmaals een dunne laag aan. De lak voorkomt dat de inkt waarmee het nummer wordt aangebracht in het voorwerp dringt.
  • Laat de lak volledig drogena. Men droogt een voorwerp of de omgeving ervan door water weg te nemen. b. Een bindmiddel droogt wanneer het van vloeibaar tot vast wordt door de verdamping van een dispergeermiddel of het oplosmiddel..
  • Breng hierop klein, maar duidelijk leesbaar het inventarisnummer aan.
  • Gebruik alleen een stift of inkt die lichtecht is en goed op de lak hecht.
  • Laat het nummer volledig drogena. Men droogt een voorwerp of de omgeving ervan door water weg te nemen. b. Een bindmiddel droogt wanneer het van vloeibaar tot vast wordt door de verdamping van een dispergeermiddel of het oplosmiddel..
  • Dek het nummer ter bescherming af met een dun laagje onverdunde acrylaatlak.
  • Laat de lak wederom goed drogena. Men droogt een voorwerp of de omgeving ervan door water weg te nemen. b. Een bindmiddel droogt wanneer het van vloeibaar tot vast wordt door de verdamping van een dispergeermiddel of het oplosmiddel..
  • Maak na gebruik de hals van het flesje schoon met water om te voorkomen dat de sluiting vastkleeft.
  • Spoel het kwastje schoon met water.

Neem de volgende regels in acht

  • Voorkom aanraking met ogen of huid.
  • Nooit eten, drinken of roken tijdens het tijdens het werken met deze materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).
  • Werk niet te lang achtereen met genoemde middelen.
  • Maak gebruik van handschoenen van neopreen of rubber.

Nummer verwijderen

  • Als je een fout maakt kun je het nummer verwijderen met behulp van een oplossing bestaande uit één deel alcohol en één deel water.
  • Wanneer het nummer langere tijd na het opbrengen verwijderd moet worden, raadpleeg dan een restaurator.

Niet gebruiken op voorwerpen van

  • papier
  • textiel
  • kunststofKunststoffen zijn chemische verbindingen die door niet-natuurlijke scheikundige processen worden gemaakt. (Wikipedia)

MaterialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Goede acrylaatlak op waterbasis en lichtechte, permanente stiften zijn verkrijgbaar bij de goede kantoorboekhandel of kunstenaarsmaterialenwinkel.

Meer informatie

Zie ook deze artikelen


    Hoort bij deze thema's


      Specialist(en)

      • Agnes Brokerhof (Let op: pagina bestaat niet.)

      Contact

      Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 30 sep 2021 om 16:14.