NKS-tentoonstelling 'Made in Holland'

Introductie

‘Made in Holland, animatiefilm’ is een tentoonstelling en kunstwerk van de Nederlandse Kunststichting (NKS), gemaakt door filmmaker Kees Boas (1946), die tussen 1981 en 1982 door Nederland heeft gereisd. De tentoonstelling had als thema de Nederlandse animatiefilm en -kunstenaars. De video is in 1982 aangekocht voor de RCE-collectie.

De tentoonstelling

‘Made in Holland, animatiefilm’ is een tentoonstelling van de Nederlandse Kunststichting (NKS) die tussen 1981 en 1982 door Nederland heeft gereisd. Het bestaat uit één film van dertig minuten. De film gaat over de geschiedenis van animatiekunst, verschillende animatietechnieken en verschillende Nederlandse animatoren. Door middel van een voice-over (Vincent van Engelen, presentator en stemacteur) wordt het publiek hierover geïnformeerd. Naast de video en de gewoonlijke NKS-catalogus is er ook een extra informatief klein vierkant boekje met de titel ‘Een animatiefilm maken’ uitgebracht, wat door middel van zwart-wit tekeningen uitlegt hoe de lezer animatiekunst kan maken. De tentoonstelling is in een jaar tijd op negen verschillende plekken gepresenteerd, waaronder Amsterdam, Emmen en Tilburg.

De NKS heeft veel verschillende reizende tentoonstellingen gemaakt, maar dit is een bijzondere uitzondering op de regel omdat er meestal meer dan een werk werd tentoongesteld. Op deze tentoonstelling werd slechts één film gepresenteerd. Dit komt niet vaak voor in de NKS-geschiedenis en daarom is deze tentoonstelling en dit werk een interessante uitzondering. Zoals in andere NKS-tentoonstellingen ook het geval, is de tentoonstelling en het kunstwerk ‘Made in Holland’ samengesteld door een projectgroep van drie kunstenaars, namelijk Kees Boas (regie), Max Harting (productieassistent) en Edo Jansen (cameraman). Zij kregen de opdracht van Evelyn Beer, conservator en werkzaam voor de NKS.

Doelstelling NKS-tentoonstellingen

De tentoonstelling past goed bij het doel van de NKS in de jaren ’80. De tentoonstelling heeft een informatieve toon en geeft de kijker een compleet beeld van zowel het animatieproces als de kunst die daaruit voorkomt. Het geeft een unieke kijk achter de schermen om interesse te wekken bij het publiek voor deze bijzondere kunstvorm. Deze combinatie van zowel informeren als interesse wekken past precies bij het doel van het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk (CRM) om belangstelling voor kunst bij het publiek te creëren.

Theo van Velzen, hoofd van de afdeling Beeldende kunsten en Bouwkunst van het CRM, stelt in 1970 dat aankopen moeten worden gericht op de samenstelling van tentoonstellingen. Het doel van de tentoonstellingen is kunst brengen naar plekken in Nederland waar mensen niet vaak in aanraking komen met kunst. Het overkoepelende idee is dat kunst en cultuur mensen kunnen ‘vormen, ontwikkelen en stimuleren’.

Dit doel wordt bevestigd in een overzichtscatalogus van de NKS-tentoonstellingen in 1982. Hierin wordt de tentoonstelling beschreven als ‘(een) tentoonstelling, die mede gericht is op het geven van inzicht in de verschillende animeertechnieken (...)’. Niet kunstzinnige waarde, maar informatie staat in de tentoonstelling voorop.

Dit doel wordt niet alleen bereikt door het presenteren van een informatieve film over animatiekunst, maar ook via een boekje, waarin in zwart-wit striptekenformaat, stap voor stap wordt uitgelegd hoe de lezer een animatiefilm maakt. Dit boekje zorgt voor de vertaling van de video naar de kijker en maakt animatiekunst nog toegankelijker voor het publiek.

Het kunstwerk

De film die is geproduceerd voor de tentoonstelling maakt onderdeel uit van de collectie van de RCE. Ook is deze gedigitaliseerd te vinden op Mediakunst.net. De film is onderverdeeld in drie delen. Het eerste deel gaat over de ontwikkeling van animatiekunst en hoe het begon met Winsor McCay (een van de eerste makers van tekenfilms) die in 1914 een dinosaurus tot leven liet komen. Daarna gaat de video door over animatietechnieken, die worden toegelicht door relevante Nederlandse voorbeelden. Het derde deel gaat over specifieke Nederlandse animatoren en hun werk. Twee kunstenaars worden geïnterviewd, namelijk Harrie Geelen (1939-2025) en Paul Driessen (1940). Beiden zijn twee belangrijke Nederlandse animatoren en hun werk en het proces erachter wordt in de video uitgelegd.

De maker Kees Boas

In een interview (juni 2026) met regisseur van de film, Kees Boas (1946), omschrijft hij zichzelf als nieuwsgierig en eigenwijs en heeft hij een bijzondere carrière binnen de tv- en filmindustrie. Hij begon als typograaf, maar is uiteindelijk als grafisch ontwerper bij de universiteit in Amsterdam gaan werken. Hier is hij kleine instructiefilmpjes gaan maken voor de studenten waardoor hij in aanraking kwam met animatie. Later heeft hij ook lesgegeven op de Gerrit Rietveld Academie als docent audiovisuele vormgeving. Tijdens deze periode is hij benaderd door Evelyn Beer om mee te helpen aan de tentoonstelling ‘Made in Holland, animatiefilm’. Deze film was zijn doop als programmamaker en hij is later ook aan de slag gegaan bij de omroep waar hij een groot aantal documentaires en tv-series heeft gemaakt.

Hij is bij de film betrokken geraakt vanwege zijn achtergrond als docent en ervaring met animatiekunst. Kees Boas heeft Harrie de Winter (ID Film & Video Productions bv (IDTV)) benaderd voor het maken van de film. Max Harting, een ander lid van de projectgroep, was een student van hem en Edo Jansen was een ervaren cameraman.

Kees Boas heeft ook geholpen met de typografie van de catalogus. Zo is de zwarte voorkant met witte letters een stijl die hij vaker gebruikte bij de omroep. Hij gebruikte deze combinatie om de letters te laten opvallen. Daarnaast is hij ook betrokken geweest bij het maken van het extra boekje over het maken van animatiekunst. De kunstenaars van het boekje, ‘De Dames’ (Helga Kos, Jose Vonk en Lidewij Vrielink) waren drie vriendinnen van hem.

De film ‘Made in Holland’ heeft Boas nooit als kunst gezien, maar als een informatieve documentaire. Dit past ook bij het doel van de film: de NKS wilde aandacht geven aan een nog redelijk onbekende kunst in Nederland.

De film past echter toch goed in zijn oeuvre als filmmaker. Zo heeft hij een serie korte documentaires gemaakt genaamd ‘De Gulden Snede’ (1991-1993), waarin animator Paul Driessen nogmaals aan het woord komt. Ook heeft hij nog andere documentaires gemaakt over kunst, zoals afleveringen in de serie ‘Werken aan werk’ (1988 en 1996). ‘Made in Holland’ was het begin van zijn filmcarrière, maar ook zeker niet het laatste uitstapje naar documentaires over kunst.

Het werk, de tentoonstelling en de maker

De tentoonstelling ‘Made in Holland’ is uniek in de geschiedenis van de NKS. Niet vaak werden er tentoonstellingen gepresenteerd die alleen bestonden uit één video. Deze tentoonstelling, en het bijhorende kunstwerk, werpen een belangrijke blik op niet alleen animatiekunst in Nederland, maar ook op film als onderwerp in een tentoonstelling. ‘Made in Holland’ is een film die een destijds onbekend medium op de kaart heeft proberen te zetten.