Rijksmonumenten - Post 65 - Kraakpanden

Introductie

De kraakbeweging in Nederland heeft zijn wortels in de ‘roerige jaren 1960’. De aanleiding voor het ontstaan van de beweging was de heersende woningnood afgezet tegen de vele leegstand en vastgoedspeculatie. De kraakbeweging was vooral in Amsterdam groot, maar kende ook buiten de hoofdstad actieve groepen. De beweging ontwikkelde zich van losse verbanden tot een goed geïnformeerde en op sommige punten goed geoliede organisatie. Begonnen de kraakacties vaak als ludiek statement, gaandeweg werden zij soms zeer gewelddadig. Nadat aanvankelijk sympathie bestond, groeide de maatschappelijke weerstand tegen het kraken. Het optreden van de politie en andere handhavers werd ongekend heftig.

Door middel van wetgeving werden de mogelijkheden van kraken ingeperkt. Door het voeren van beleid werd leegstand tegengegaan. Het fenomeen ‘antikraak’, een vorm van tijdelijke bewoning bij leegstand, deed zijn intrede. Naast verboden, werd het kraken ook maatschappelijk geïncorporeerd bijvoorbeeld door het legaliseren van gekraakte panden en deze in te richten tot sociale woningbouw of ateliers. De creatieve energie van de kraakbeweging werd in meer georganiseerde banen geleid door de het instellen van zogeheten ‘broedplaatsen’. Rafelranden van de stad zijn hippe maak- en woongemeenschappen geworden.

Tegen het eind van de 20ste eeuw was de praktijk van het kraken grotendeels uitgedoofd, maar niet geheel verdwenen.

Kraken, onderdeel van de verhaallijn Actie! Post 65.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verzorgt een aanwijzingsprogramma voor nieuwe rijksmonumenten uit de periode 1965 – 1990. Dit programma is opgebouwd rond een zestal verhaallijnen. Eén van deze verhaallijnen is “Actie!” In deze verhaallijn komt ook de geschiedenis van de kraakbeweging aan de orde. (zie bij bronnen) Het programma is gericht op de aanwijzing van nieuwe rijksmonumenten. Dus gebouwen die nieuw gebouwd zijn in deze periode en daardoor niet leegstonden en dus ook niet gekraakt werden. Om de geschiedenis van de kraakbeweging te laten zien, komen de oudere, vaak al als rijksmonument beschermde gebouwen in beeld.

Rijksmonumenten, kraakpanden

Gekraakte panden waren leegstaande en vaak verwaarloosde gebouwen. Dikwijls waren dit ook beschermde rijksmonumenten. Al was het gebruik door de krakers niet altijd zachtzinnig, uiteindelijk zijn veel historische panden gered van de slopershamer. Het gebruik werd gelegaliseerd. In plaats van leegstand kwamen er woningen, ateliers, culturele centra of buurtvoorzieningen. Ook is het voorgekomen dat panden, na een periode van kraken, zijn behouden en alsnog beschermd als rijksmonument.

De opsomming hieronder is niet uitputtend omdat niet van ieder rijksmonument bekend is of het ooit gekraakt is geweest. Ook leidde niet iedere kraakactie tot een succesvol gebruik en werden de krakers nog dezelfde avond weer uit het pand verwijderd. De roemruchte kraakpanden aan de Vondelstraat zijn geen rijksmonumenten. Deze panden zijn daarom niet in de kennisbank opgenomen.

Rijksmonumenten bij dit artikel

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed nodigt u graag uit om meer rijksmonumenten met een relevante kraakgeschiedenis uit de Post 65 periode aan te dragen. U kunt dit doen door middel van onderstaand formulier en daarin het rijksmonumentnummer en een toelichting te vermelden.

Bronnen en verwijzingen

Eric Duivenvoorde, Een voet tussen de deur - Geschiedenis van de kraakbeweging 1964 - 1999. Amsterdam 2000.
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Post 65
Wikipedia, Kraken (onroerend goed)
Wikipedia, Kraken in Nederland

Zie ook

Hoort bij deze thema's

Post 65 (1965-1990)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.