Rijksmonumenten

Introductie

In deze serie ‘rijksmonumenten, uitvoerders’ wordt steeds één uitvoerder kort belicht en de door deze onderneming gebouwde en als rijksmonument beschermde objecten worden op een rij gezet.

Dit artikel belicht het werk van de voormalige Haagse metaalpletterij en -ijzergieterij L.I. Enthoven & Co.

L.I. Enthoven & Co

Lion Israël Enthoven (1787-1863), telg van een oorspronkelijk uit Duitsland komende Joodse familie, startte in april 1824 tezamen met Eduard Bartolomé Louis Maritz, zoon van de rijksgeschutgieter Louis Ernst Maritz, in Den Haag aan de Trekvliet een fabriek voor het smelten van koper en andere metalen. Het bedrijf werd geregistreerd onder de naam E.B.L. Maritz en Comp. Deze naam werd gekozen vanwege de nauwe relatie die de geschutgieter Maritz had met de rijksoverheid. Daardoor zou deze potentiële klant makkelijker te benaderen zijn. De rijksoverheid was dan ook steeds de belangrijkste opdrachtgever voor de firma. De fabriek groeide snel. Rond 1830 begon het bedrijf met de productie van geplet ijzer en de vervaardiging van spijkers.

In 1848 werd het compagnonschap met Maritz beëindigd en het familiebedrijf L.I. Enthoven & Co opgericht. De fabriek leverde gietwerk in alle soorten en maten, zowel in Den Haag als daarbuiten. De metaalpletterij en ijzergieterij was in het midden van de negentiende eeuw een van de belangrijkste fabriekscomplexen in Den Haag. De fabriek vervaardigde tal van gietijzeren producten, zoals bruggen, lantaarns, monumenten, ijzeren constructies die werden toegepast in overkappingen van stations en vuurtorens. Ook voor gasfabrieken ging Enthoven onderdelen leveren.

In 1863 overleed Lion. Twee van zijn zoons, Karel en Henri Louis, traden toen toe tot de directie van het bedrijf om het werk van hun vader voort te zetten.

In 1891 werd de naam van de onderneming gewijzigd in N.V. Pletterij, voorheen L.I. Enthoven & Co. Het bedrijf verhuisde in 1905 naar Delft en werd in 1966 opgenomen in het Nederhorstconcern, dat in 1975 ten onder ging.

De firma L.I. Enthoven & Co. heeft in 1856 het lage licht bij Renesse op Noord-Schouwen gebouwd, de eerste gietijzeren vuurtoren in Nederland. In dat jaar bouwde Enthoven ook de gietijzeren opbouw voor de stenen vuurtoren bij Renesse (het Hoge Licht). Deze twee geleidelichten zijn in 1915 afgebroken. De tweede vuurtoren die Enthoven vervaardigde, was het Hoge Licht van Nieuwe Sluis, ook wel de vuurtoren van Breskens genoemd (1866-1867). Daarnaast tekende deze ijzergieter voor de bouw van het havenlicht van Vlissingen (1876), de opengewerkte vuurtoren van Den Oever (1884) en enkele inmiddels verdwenen gietijzeren kapen en een twintigtal kleine lichtopstanden. Voor Nederlands-Indië fabriceerde Enthoven maar liefst zes gietijzeren vuurtorens.

Net als de firma Nering Bögel heeft de firma Enthoven & Co. veel sporen nagelaten in het rijksmonumentenregister. Behalve de drie door hen vervaardigde vuurtorens bevat het register tenminste dertig rijksmonumenten die zijn onder te verdelen in bruggen en technische werken, hekwerken voor graven en begraafplaatsen, herdenkingsmonumenten, bestanddelen van gebouwen en enkele unica. Het is mogelijk dat er nog meer (bestanddelen van) rijksmonumenten door de firma zijn vervaardigd. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed ontvangt graag uw bijdrage hieraan voorzien van rijksmonumentnummer en een toelichting. U kunt dit doen met de knop hieronder.

Bruggen of onderdelen daarvan

Arnhem - Brug over de Rijn - John Frostbrug
Baarn, brug bij Soestdijk, rijksmonument 532054
Den Haag, brug, rijksmonument 459779
's-Gravenhage (Den Haag) - Veenkade, Noordwal - Brug
Dordrecht, brug, rijksmonument 385386
Dordrecht, brug, rijksmonument 14041
Edam, verkeersbrug, rijksmonument 511028
Grave, verkeersbrug, rijksmonument 514153
Hattem, verkeersbrug, rijksmonument 523942
Heumen, verkeersbrug, rijksmonument 523934
Vianen, verkeersbrug, rijksmonument 520870

Begraafplaatsen

Aarlanderveen, hekwerk van de begraafplaats, rijksmonument 516119
Amsterdam, hekwerk rondom graf, rijksmonument 526977
Delden, toegangshek, rijksmonument 507492
Eenrum, hekwerk begraafplaats, rijksmonument 509491
Nieuw Scheemda, toegangshek , rijksmonument 522100

Herinneringsmonumenten

Amsterdam - Rembrandtplein - Rembrandt van Rijn
Amsterdam - Vondelpark - Joost van den Vondel
Amsterdam, beeld van de staatsman Johan Rudolph Thorbecke, rijksmonument 518335
Dedemsvaart, gedenkteken ter nagedachtenis aan W.J.B. Baron van Dedem, rijksmonument 515822
Haarlem - Grote Markt - Laurens Janszoon Coster

Vuurtorens

De volgende vuurtorens en kapen met de status van rijksmonument zijn gebouwd door ijzergieterij L.I. Enthoven & Co.:

Breskens - Panoramaweg 1 - Hoge Licht van Nieuwesluis
De vuurtoren van Den Oever, Oostkade te Den Oever, rijksmonument 510383
IJzeren Kaap, Oosterend (Texel), rijksmonument 509361
De vuurtoren van Breskens, Panoramaweg 1 te Breskens, rijksmonument 31526
De vuurtoren van Den Oever, Oostkade te Den Oever, rijksmonument 510383
IJzeren Kaap, Oosterend (Texel), rijksmonument 509361

Overige

Amsterdam, muziektent Vondelpark, rijksmonument 504754
Amsterdam, gietijzeren kolommen, bestanddeel van Amsterdam - Keizersgracht 566 - Keizersgrachtkerk
Den Haag, hekwerk bij twee villa's, rijksmonument 459767 en rijksmonument 459769
Den Haag, perronoverkapping, rijksmonument 407999
Dordrecht, leeuwen bij het stadhuis, bestanddeel, rijksmonument 13650
Geersdijk, toegangshek boerderij Wijtvliet, rijksmonument 507658
Geldermalsen, perronoverkapping, rijksmonument 523725
Groningen, hekwerk warande, bestanddeel, rijksmonument 483753
Kerkdriel, urinoir, rijksmonument 523790

Rijksmonumenten bij dit artikel

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.

Bronnen

Enthoven, P.H. en J.J. Havelaar (1996). De metaalpletterij en ijzergieterij L.I. Enthoven & Co. Spo-ren van een 19e-eeuws Haags grootindustrieel metaalbedrijf. Gemeente Den Haag, VOM-reeks 1996 nummer 2.
Glaudemans, Corien (2024). IJzergieterij en -pletterij L.I. Enthoven & Co. Stichting Joods Erfgoed Den Haag.
Wikipedia: Lion Israel Enthoven.