Rijksmonumenten

Introductie

In deze serie ‘rijksmonumenten, uitvoerders’ wordt steeds één uitvoerder kort belicht en de door deze onderneming gebouwde en als rijksmonument beschermde objecten worden op een rij gezet.

Dit artikel belicht het werk van IJzergieterij Nering Bögel te Deventer, een van Nederlands oudste industriële ondernemingen die ook de bouw van een aantal vuurtorens op zijn naam heeft staan.

Nering Bögel

In 1756 richtte Hendrik Lindeman in Deventer een ijzermolen op voor de verwerking van ijzeroer. Deze ‘Ysermole’ groeide destijds uit tot de grootste ijzergieterij in Nederland. Op 18 november 1825 werd de gieterij verkocht aan H. Nederburg en diens schoonzoon Johan Laurens Nering Bögel. In 1850 werd de firma geregistreerd onder de naam J.L. Nering Bögel en Co.

Jarenlang was Nering Bögel de enige producent van siergietwerk zoals hekken, monumenten, lantaarns en kandelaars. Deze producten werden ook in Nederlands-Indië afgezet. Het assortiment werd gestaag uitgebreid. Naast siergietwerk produceerde het bedrijf onder andere potten, dakgoten, hydraulische persen, spoorwielen, wissels en stoommachines. Daarnaast werden putdeksels vervaardigd, die je nu nog in veel steden, verspreid over de gehele wereld, tegenkomt. De bouw van gietijzeren vuurtorens was een belangerijke activiteit van dit bedrijf. Nadat concurrent Enthoven & Co. uit Den haag in 1856 de opdracht voor de eerste gietijzeren vuurtoren in Nederland had binnengehaald – het lage licht bij Renesse – werd aan Nering Bögel in 1861 de bouw van het tweede exemplaar gegund: de inmiddels weer afgebroken IJzeren Baak op Goeree. Daarna barstte de concurrentie tussen alle Nederlandse ijzergieterijen los, waarbij vooral Enthoven een geduchte rivaal was. Nering Bögel won de aanbestedingen voor de bouw van de vuurtoren van Scheveningen (1874), het lage licht van Westkapelle (1875) en de vuurtoren van Ameland (1880). Voor Nederlands-Indië vervaardigde Nering Bögel drie gietijzeren vuurtorens: Edam (1878-1881), Mendanau (1882-1884) en West-Nanka (1892-1893).

In 1932, tijdens de crisisjaren van de Grote Depressie, ging de ijzergieterij failliet. De laatste directeur J.A.C. Nering Bögel liet de naam voortbestaan via een handelskantoor in Wassenaar, dat gietstukken elders liet produceren. In 1950 verkocht hij zijn bedrijf aan ijzergieterij De Globe in Weert. In 2006 kwam Nering Bögel in particuliere handen. De nieuwe eigenaar, Richard Janssen, verlegde de koers van het bedrijf naar de ontwikkeling van producten voor afwatering en waterzuivering. Nering Bögel werd begin 2025 overgenomen door De Hoop Terneuzen, een specialist op het gebied van watermanagementoplossingen. De bedrijfsnaam Nering Bögel bleef behouden en de bedrijfsactiviteiten vinden anno 2026 nog steeds plaats in Weert.

Onderstaande lijst van rijksmonumenten geeft, met uitzondering van de vuurtorens, geen compleet overzicht. Het is mogelijk dat meer (bestanddelen van) rijksmonumenten zijn vervaardigd door Nering Bögel. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed ontvangt graag uw aanvullingen, voorzien van een rijksmonumentnummer en een toelichting. U kunt hiervoor de knop onderaan deze pagina gebruiken.

Fabriek

Van het fabriekscomplex van Nering Bögel resteren:

Fabriekscomplex Raambuurt Deventer, pakhuis, rijksmonument 510721
Modellenmakerij Deventer, rijksmonument 510766

Grafmonumenten

Eén van de producten van Nering Bögel betrof grafmonumenten:

Grafmonument Mr. C.J.W. Nahuys van Burgst Breda, rijksmonument 515506
Grafmonument fam. Nering Bögel, Deventer, rijksmonument 510734
Grafmonument Jan Blanken, Vianen, rijksmonument 520871
Twee grafmonumenten Vilsteren, rijksmonument 508603
Grafmonument heren van Windesheim Zwolle , rijksmonument 509859
Grafmonument Ter Pelwijk Zwolle, rijksmonument 509830

Vuurtorens

De volgende vuurtorens met de status van rijksmonument zijn ontworpen door ijzergieterij Nering Bögel:

Vuurtoren van Ameland, Oranjeweg 57 te Hollum, rijksmonument 7693
Vuurtoren van Scheveningen, Zeekant 12 te ’s-Gravenhage, rijksmonument 18111
Vuurtoren Lage Licht Westkapelle, Zeedijk 5 te Westkapelle, rijksmonument 38853

Overige monumenten

Het bedrijf produceerde talloze producten van sierwerk tot industriële machine onderdelen en (bestanddelen van) gebouwen:

Wilhelminafontein Brink Deventer, rijksmonument 510758
Boreelkazerne, ramen en hek, Deventer, rijksmonument 510772
Botermarkt Deventer, rijksmonument 12637
Sociëteit De Hereeniging (balkonhek) Deventer, rijksmonument 12587
Trommelspeelwerk in de toren van de grote kerk Deventer, rijksmonument 12573
Zwengelpomp Kerkplein Diepenveen, rijksmonument 508972
Verzorgingstehuis Spaar en Hout Haarlem, Groep van 5 lantaarnpalen, rijksmonumenten 513467 -71
Markt Lochem, lantaarnpaal, rijksmonument 519511
Theekoepel Maarssen rijksmonument 384284
Gemaal Pouwel Bakhuis, pompen Wapenveld, rijksmonument 520216
Hek bij kerkelijk complex Willebrandlaan Zwolle, rijksmonument 509821

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.

Bronnen

Kapsenberg, Barbara S. (1982). Uit ijzer gegoten: beeld van de Deventer ijzergieterij Nering Bögel en haar producten (1756-1932). Uitgeverij Terra, Zutphen.
Rosenkamp, Roderic P. (2012). Door water verbonden. Een fascinerende historie van Nering Bögel. Stichting Muziekkoepel Worpplantsoen Deventer.
Wikipedia: Nering Bögel
Kouwenhoven, Peter (2025). De bouwers van onze gietijzeren vuurtorens. Deel 2: Nering Bögel. De Vuurboet 34(3),4-7 [1]