Technisch erfgoed - reikwijdte

Introductie

Dit artikel schetst de reikwijdte van technisch erfgoed.

Collectie televisietoestellen van NEMO; zowel av-techniek als huishoudtechniek

4 Kanaals radio-installatie tbv militaire commandoposten. Collectie Verbindingsdienst

Zaaimachine in Museum Peelstreek

Gereedschapsbord

Oude laptops in het Kadastermuseum

Regelzetmachine in de historische drukkerij van Museum de Locht

Historische kofferschrijfmachines in Museum Sjoch

Technisch erfgoed is onder te verdelen in enkele hoofdgroepen:

• Natuurwetenschappelijke (meet)instrumenten
• Audiovisuele techniek
• Telecommunicatietechniek
• Mobiel erfgoed & landbouwmachines
• Muziekinstrumententechniek
• Ambachtelijke gereedschappen
• Machinetechniek
• Computertechniek
• Grafische techniek
• Wapentechniek
• Huishoudtechniek
• Medische technologie
• Kantoortechniek

Natuurwetenschappelijke (meet)instrumenten

De belangrijkste collecties van natuurwetenschappelijke instrumenten in Nederland worden beheerd door universiteiten, universiteitsmusea en museum Boerhaave. Ook zijn er enkele private collecties, zoals de Zuylenburg Collectie.

Audiovisuele techniek

Het beheer van audiovisuele apparatuur is in Nederland sterk versnipperd. Er zijn grotere deelcollecties radio's en televisietoestellen bij Beeld & Geluid, het Philipsmuseum, de Faculteit EWI van de TU Delft, bij NEMO en bij Museum van de 20e eeuw. Historische filmapparatuur wordt beheerd door Eye Filmmuseum.

Telecommunicatietechniek

Binnen de Stichting Telecommunicatie Erfgoed Nederland (sTEN) zijn beheerders van enkele grote telecom-collecties verenigd. In dit verband moeten ook Beeld en Geluid, de faculteit EWI van de TU Delft en de Historische Collectie Verbindingsdienst worden genoemd. Ook zijn er enkele particuliere verzamelaars actief.

Mobiel erfgoed & landbouwmachines

De mobiel erfgoed sectoren: weg, rail, water, lucht hebben zich krachtig verenigd binnen de Stichting Mobiele Collectie Nederland (MCN). Via de website van MCN zijn de meeste koepelorganisaties van mobiel erfgoed te bereiken. De MCN is gesprekspartner van de Ministeries van OCW en IenW.

Het beeld van de sector historische landbouwmachines is minder scherp. Belangrijke organisaties op dit terrein zijn de Fehamec en de Afron. Zie ook Historische landbouwmachines 1880-1965.

Muziekinstrumententechniek

Er zijn (nog) maar weinig publiek toegankelijke muziekinstrumentencollecties in Nederland. Een aanzienlijke collectie toetseninstrumenten (piano's, harmoniums) wordt beheerd door Museum Geelvinck. Ook het Rijksmuseum beheert een belangrijke collectie historische muziekinstrumenten.

Ambachtelijke gereedschappen

Overal in Nederland worden bij collectiebeherende instellingen oude gereedschappen bewaard. Er is nog veel en het reservoir is enorm. Gecentraliseerde kennis ontbreekt. Mogelijk kan het Gereedschapsmuseum Mensert in Delft een expertrol vervullen.

Machinetechniek

Machinetechniek is een moeilijk te definiëren domein binnen technisch erfgoed. Van Dale omschrijft een machine als: een com­plex werk­tuig waar­mee han­de­lin­gen ver­richt en voor­wer­pen ver­vaar­digd wor­den, in de plaats ko­mend voor het werk van de hand. Binnen deze categorie zouden we alle machines kunnen onderbrengen die niet in één van de andere hier genoemde categorieën kunnen worden ondergebracht. We noemen Oyfo als belangrijke beheerder van machinetechniek.

Wellicht moeten we ook motoren onderbrengen in de categorie 'Machinetechniek'. In dat geval moeten we beheerders van technisch erfgoed noemen als de Museum 't Kromhout bv., het Grootmoederstijd en Motorenmuseum en de Stichting Verbrandingsmotoren Papendrecht.

Als we ook de stoommachine rekenen tot deze categorie, komen ook het Nederlands Stoommachinemuseum, enkele historische machinekamers (Steyl, Oisterwijk) en de historische stoomgemalen in beeld.

Computertechniek

Computers en toebehoren worden op diverse plaatsen in Nederland beheerd. We noemen specialistische musea als het Computermuseum van de UvA, het Home Computer Museum in Helmond, het Bonami Spelcomputermuseum en het Nationaal Videogame Museum. Ook in veel technische collecties komen we computers tegen. De Stichting Academisch Erfgoed (SAE) werkt anno 2025 aan een overzicht van computererfgoed (bij universiteiten).

Grafische techniek

Het webportaal Grafische Musea biedt een overzicht van musea in de Benelux die gewijd zijn aan drukkerijtechniek. Helaas is het overzicht niet uitputtend.

Wapentechniek

De belangrijkste beheerders van wapentechniek zijn de musea die verenigd zijn in de Stichting Koninklijke Defensiemusea (SKD). Daarnaast bevinden zich bij diverse defensie-onderdelen traditiekamers of musea zoals bijvoorbeeld het Cavaleriemuseum. En dan zijn er nog de oorlogsmusea waar Nederland er een groot aantal van kent.

Huishoudtechniek

Huishoudtechniek betreft alle technische apparatuur in en om het huis die bedoeld is om het leven gemakkelijker te maken. In veel agrarische musea en boerderijmusea vinden we voorbeelden van 19e eeuwse en vroeg 20e eeuwse huishoudtechniek. In veel lokaal historische musea worden huishoudelijke apparaten bewaard die gemaakt zijn ná WOll. Grotere verzamelingen bevinden zich in het Nederlands Openluchtmuseum, NEMO, het Philipsmuseum en het Museum van de 20e eeuw.

Medische technologie

Museum Boerhaave beheert een belangrijke collectie medische technologie. Ook bij de universiteitsmusea van Groningen en Utrecht bevinden zich deelcollecties op dit terrein. Daarnaast bevindt zich een aanzienlijke collectie in het Trefpunt Medische Geschiedenis Nederland.

Kantoortechniek

Aan het eind van de 19e eeuw deed de schrijfmachine zijn intrede in in kantoren. Dit betekende de start van de kantoortechniek. Schrijfmachinecollecties bevinden zich vooral in private handen.

Zie ook

Artikelen

• Technisch erfgoed - introductie
• Technisch erfgoed - waardering

• Technisch erfgoed - collectiebeheerders en hun deelcollecties

Hoort bij deze thema's

• Technisch erfgoed

Specialist(en)

• Diede Bos
• Frank Bergevoet

---