Verdichten - Erfgoedinclusieve verdichtingsstudie voor een naoorlogse wijk

Introductie

Er ligt een grote woningbouwopgave waarvan een flink deel binnen naoorlogse gebieden opgelost zal gaan worden. De naoorlogse woonwijken zijn op dit moment aan een kwaliteitsimpuls toe. Met een samenhangende aanpak gericht op het verbeteren van de leefomgevingskwaliteit en gericht toevoegen van woningen kunnen deze wijken weer toekomstbestendig gemaakt worden.

In het kader van het programma Mooi NL is een methodiek voor een duurzame transformatie van naoorlogse gebieden ontwikkeld. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vroeg de opstellers van de handreiking (Urhahn Stedenbouw & Strategie) om de methodiek in de praktijk toe te passen, met daarbij extra aandacht voor het erfgoedbelang en de verdichtingsopgave. Het proces is vastgelegd in een werkboek en de resultaten zijn opgenomen in de handreiking ‘Woonwijken van de toekomst: vormgeven aan de naoorlogse wijken in transitie' (p.100-107).

Afb. 1. Werkboek erfgoedinclusief verdichten over Zoetermeer Buytenwegh van Urhahn.

Een driedimensionale plattegrondtekening van het winkelcentrum waarin verschillende elementen, zoals gebouwen en groenvoorziening, rood, groen of geel zijn gekleurd. — Afb. 3. Ontwerpverkenning voor het winkelcentrum.

Handreiking 'Woonwijken van de toekomst: vormgeven aan de naoorlogse wijken in transitie'

De handreiking beschrijft een stappenplan voor herstructurering van naoorlogse woonwijken (HER-cirkel). De methode bestaat uit drie stappen:

Scherp krijgen van de integrale opgave
Ontwerpend onderzoek: verkennen van oplossingen
Transitiepaden: verkennen van de route naar de oplossingen

Erfgoedinclusief verdichten in naoorlogse gebieden

In opdracht van de RCE heeft Urhahn het stappenplan toegepast in de naoorlogse wijk Buytenwegh in Zoetermeer. Bij iedere stap binnen de HER-cirkel is ook het erfgoed-perspectief meegenomen. De oorspronkelijke ontwerpprincipes dienden als kennisbron en kader voor het aanpakken van de integrale opgave, waaronder het toevoegen van woningen.

Buytenwegh Zoetermeer

De wijk Buytenwegh is na 1965 is gerealiseerd en wordt daarom een post65 wijk genoemd. De wijk heeft een kwaliteitsimpuls nodig, gericht op de verbetering van de leefbaarheid, verduurzaming en verdichting. De gemeente had reeds voor alle wijken in Zoetermeer een cultuurhistorisch onderzoek (wijkbiografie) laten opstellen, waarin kernwaarden zijn benoemd. Zij waren bezig met een wijkverkenning waarin de beleving van de bewoners in de wijk werd geïnventariseerd. De studie naar erfgoedinclusief verdichten sloot daar goed op aan en dient als input voor een nog op te stellen ontwikkelperspectief.

Stap 1: Integrale opgave

In het stappenplan uit de handreiking wordt bij het verkennen en scherp krijgen van de integrale opgave onderscheid gemaakt tussen zeven transities. Bij iedere transitie zijn in deze studie de oorspronkelijke ontwerpprincipes, de huidige problemen en opgaven voor de toekomst verkend.

Samenleven
Wijkeconomie
Wonen
Grondstoffen
Mobiliteit
Energie
Water en bodem

Stap 2: Ontwerpend onderzoek

Voor drie deelgebieden zijn ontwerpverkenningen uitgevoerd. Per gebied zijn de oorspronkelijke ontwerpprincipes, kernkwaliteiten en opgaven benoemd. Vervolgens zijn oplossingen gezocht voor de integrale opgaven. De ontwerpverkenningen laten zien dat erfgoed inspiratie biedt voor duurzame ontwerpoplossingen. Er zijn voor ieder deelgebied twee ontwerpvarianten gemaakt: één die teruggrijpt op het oorspronkelijke ontwerpconcept en één die de huidige situatie als uitgangspunt neemt.

Woondekken
Winkelcentrum
Entree van de wijk

Stap 3: Transitiepaden

Het verkennen van transitiepaden viel buiten de scope van het onderzoek. Hier gaat de gemeente zelf mee aan de slag. De volgende stap in het proces is het opstellen van een ontwikkelperspectief.