Verdrag van Faro

Introductie

Het Verdrag van Faro (Raad van Europa, 2005) draagt de titel 'De Waarde van Cultureel Erfgoed voor de Samenleving'. Veel Europese landen hebben de afgelopen decennia geïnvesteerd in behoud van cultureel erfgoed en de kwaliteit van erfgoedzorg. De Raad van Europa benadrukt met het Verdrag van Faro een ander, aanvullend perspectief. Dit Verdrag stelt de mens en de samenleving centraal en hún relatie met erfgoed. Niet alleen de historische plek zelf of traditie is belangrijk, maar vooral ook de betekenis en het gebruik ervan.

Erfgoed is van belang als uitdrukking van identiteit. Het biedt herkenning en erkenning. Het is bovendien een bron voor ruimtelijke, sociale, economische en politieke ontwikkeling. Het Verdrag van Faro benoemt daarom het recht op cultureel erfgoed. Dat recht gaat niet alleen over toegang tot erfgoed van eenieders keuze, maar ook over het recht om mee te kunnen bepalen wat erfgoed is en hoe ermee wordt omgegaan. Faro gaat dus ook over democratische participatie en samenwerking.

Tanja Gonggrijp (permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de Raad van Europa) en Bjørn Berge (plaatsvervangend secretaris-generaal van de Raad van Europa) tekenen het verdrag van Faro.

Vliegwiel voor verdere ontwikkeling

Het Verdrag van Faro is in Nederland niet de start van een volledig nieuwe erfgoedpraktijk. Wel een vliegwiel voor verdere ontwikkeling. In Nederland sluit het verdrag goed aan bij bestaande ontwikkelingen in de erfgoedzorg die te maken hebben met meerstemmigheid, co-creatie, burgerinitiatief en burgerexpertise. Op weg naar ratificatie en implementatie van het verdrag werkte de RCE vanaf 2019 met het erfgoedveld samen in het Programma Faro.

Kaderverdrag is een oproep tot beleidsvorming

Het Verdrag van Faro is een kaderverdrag. De bepalingen van het verdrag zijn geen juridische verplichtingen, maar een oproep tot beleidsvorming. Navolging van het verdrag bestaat uit twee stappen:

De eerste stap is ondertekening door de regering, een soort intentieverklaring. Dat heeft Nederland in januari 2024 gedaan.
Het verdrag treedt pas in werking als ook het parlement het verdrag ratificeert. De uitgangspunten van het verdrag moeten dan vertaald worden in beleid, voor zover dat nog niet is gebeurd. Elk land geeft daarbij een eigen vertaling en invulling aan het verdrag. Naar verwachting zal ratificatie op zijn vroegst in 2027 plaatsvinden. Na ratificatie geldt het verdrag voor heel Nederland, inclusief de openbare lichamen Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Aruba heeft aangegeven het verdrag als zelfstandig land ook te willen ondertekenen.

Relatie met andere verdragen

Het Verdrag van Faro komt niet in de plaats van andere internationale verdragen die toezien op de instandhouding van erfgoed. Het is daar een aanvulling op en roept op om na te denken over de vraag: waarom bewaren we erfgoed, voor wie, hoe zijn zij betrokken en hoe komt erfgoed ten goede aan de hele samenleving? Het Faro-gedachtegoed sluit aan op de missie van UNESCO Werelderfgoed om cultureel erfgoed te laten bijdragen aan het welzijn van mensen en wederzijds begrip tussen mensen en volkeren.

Faro en Europa

Het Verdrag van Faro is genoemd naar de stad in Portugal waar de tekst werd aangenomen. Het verdrag trad in 2005 in werking. Bekijk hier welke landen het verdrag hebben ondertekend, c.q. geratificeerd.