Stuifzandgebied Beekhuizer- en Hulshorsterzand

< Aardkundig erfgoed - inleiding
Versie door RCEbot (overleg | bijdragen) op 9 apr 2024 om 03:03
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)


Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Groot voormalig stuifzandgebied ontstaan door intensief landgebruik vanaf de middeleeuwen. In dit gebied is nog steeds actief stuifzand te vinden.

Aardkundig fenomeen (primair)

stuifzandreliëf

Overige aardkundige fenomenen

stuifzandduin, stuifzandfort

Periode(s)

  • Holoceen
  • Holoceen - Late Middeleeuwen
  • Holoceen - Nieuwe tijd

Gevormd door

mens, wind

Kenmerkendheid

  • Kenmerkend grootschalig stuifgebied, relict van intensief gebruik van zandgebieden
  • Stuifzandvormen (uitblazingsvlakte, stuifzandforten, duinen) zijn hier goed ontwikkeld
Fragment van de geomorfologische kaart van de omgeving van het Beekhuizer en Hulshorster Zand
Afb. 1. Fragment van de geomorfologische kaart van de omgeving van het Beekhuizer en Hulshorster Zand. Het grillige stuifzandreliëf laat zien dat het gebied waar actieve verstuiving is voorgekomen groter was dan tegenwoordig.
Begroeid stuifduin op het Hulshorsterzand https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Wandeling_over_het_Hulshorsterzand_29.jpg
Afb.2. Begroeid stuifduin op het Hulshorsterzand (Foto: Wikipedia, D.J. Bergsma).

Ontstaansgeschiedenis

In de laatste ijstijd (Het Weichselien, 115.000-11.700 jaar geleden) werden tegen de westflank van de Veluwe dikke pakketten zand door de wind afgezet. Na deze periode warmde het klimaat op en raakte dit gebied begroeid. Als gevolg van de toenemende invloed van de mens begon het zand te verstuiven. De eerste meldingen van stuivend zand stammen uit de 12e eeuw. In de 16e en 17e eeuw vond verstuiving op grotere schaal plaats, door toename van plaggensteken en intensivering van de landbouw. Pas in de 19e eeuw lukte het om dit stuivende zand grotendeels vast te leggen. Enkele grotere kernen zijn niet bebost en actief gebleven. De grootschalige verstuiving leidde ertoe dat de Hierdense beek (of Leuvenumse beek, groene dal in Afb. 1) verstopt raakte en is verlegd.

Het gebied kent een grote variatie aan landvormen die typerend zijn voor stuifzandgebieden. De uitblazingsvlaktes liggen net wat lager dan de omgeving. Het zand uit deze vlaktes is vervolgens terecht gekomen in grillige duintjes, die in het hele gebied liggen, maar voornamelijk aan de oostrand van de uitblazingsvlaktes (Afb. 2). In het Leuvenumse Bos liggen enkele hoge randwallen, op deze plek is gepoogd om het stuifzand in te vangen. In de uitblazingsvlakte liggen ook ronde hogere gebieden, de zogenaamde stuifzandforten (Fortberg, Tafelberg). Dit zijn erosierestanten, waar de oorspronkelijke bodem niet verstoven is. Deze zijn veelal ontstaan op de plekken die oorspronkelijk net wat lager en natter waren. Omdat hier een bodem of veenlaagje vormde kreeg de wind hier minder vat op. De stuifzandforten zijn wel bedekt geraakt door stuifzand.

Tussen Vierhouten en Nunspeet komen enkele vennen voor, het Mosterdveen is hiervan de bekendste. Deze vennen vormden in de uitblazingsvlaktes van het stuifzand. Vermoedelijk speelt ook het voorkomen van een ondoorlatende leemlaag een rol bij de vernatting van de bodem.

Huidige aardkundige processen

Het Beekhuizerzand en Hulshorsterzand zijn nog grotendeels actieve stuifgebieden. Het grootste deel van het stuifzand is echter vastgelegd.

Bodems en waterhuishouding

In de stuifzandduinen liggen duinvaaggronden, in de uitblaaskommen vlakvaaggronden.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

  • Groeifase hangt waarschijnlijk samen met intensivering van de landbouw (toename akkerbouw) en het steken van plaggen. En had een sterk negatief effect op de landgebruiksmogelijkheden.
  • Het gebied is vanaf de 19e eeuw bebost, waardoor de actieve stuifzandvorming grotendeels verdween.

Verder lezen

Overlap met eerder benoemd aardkundig erfgoed

  • GEA-object: 26O6 Beekuizerzand, Leuvenumse Bos, Hulshorstsche zand
  • Van Beusekom 2007: GL71 (niet beschreven, alleen Beekhuizerzand)

Zie ook

Aardkundig erfgoed
    ArtikelenHoort bij deze thema'sTrefwoorden
    Veluwe, stuifzand
    Specialist(en)
    Vragen, verbeteringen of opmerkingen?
    U kunt op deze kennisbank reageren via het reactieformulier.

    Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 9 apr 2024 om 03:03.