Algen, mossen en korstmossen

Introductie

MonumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. die aan de buitenlucht zijn blootgesteld kunnen na verloop van tijd begroeid raken met algen, mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia). Het zijn organismen met verschillende levensvormen die elk op hun wijze van invloed zijn op stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) onderdelen van monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde.. Ze dragen in grote mate bij aan de monumentale uitstraling, maar sommige organismen kunnen schadelijk zijn. Verwijdering dan wel bestrijding ervan is dan noodzakelijk.

Een met mos begroeid standbeeld van een kind.
Putto, gebeeldhouwd uit de Franse kalksteensoort SavonnièresSavonnières: witte oölitische kalksteen welke gewonnen wordt in het Département de la Meuse, Frankrijk. De grondmassa is gelijkmatig van structuur en kleur. Het breukvlak is ruw korrelig. Savonnières demi fine: variant van Savonnières.. Dikke lagenLagen zijn reeksen aaneengevoegde stenen van gelijke dikte op hun plat, horizontaal, soms in hellende stand of op hun kant (rollaag) gelegd. De hoogte van bakstenen metselwerk wordt naar het aantal lagen opgegeven. Een laag waarin alleen de korte zijden van de bakstenen zichtbaar zijn, heet een koppenlaag. die waarin alleen de lange zijden vertonen noemt men een strekkenlaag. (Haslinghuis) mos ontsieren het beeldje, en houden ook vocht vast. Te veel vocht kan tot schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. leiden.
Bakstenen muur begroeid met bruingroene mos.
BakstenenBakstenen zijn stenen die ontstaan door klei, hoofdzakelijk gewonnen in de uiterwaarden van de grote rivieren, te vormen in blokken en vervolgens op hoge temperatuur (c. 800 - 1100 °C) te bakken. Aan de hand van het vormingsprocedé onderscheiden we handvormstenen, vormbakpersstenen en strengpersstenen. Na te zijn gedroogd, worden de stenen opgestapeld en gebakken. De kwaliteit van de steen is afhankelijk van de temperatuur waarop deze gebakken is; hogere temperaturen geven hardere stenen, te hoge temperaturen gesmolten misbaksels. Omdat de stapel of 'tas' niet overal aan dezelfde temperatuur blootgesteld wordt, dient na het bakken gesorteerd te worden op hardheid en kleur. Dit gebeurt zowel visueel als op klank; Hardere stenen hebben een donkere kleur en geven een heldere klank als ze tegen elkaar geslagen worden (klinkers), zachtere stenen kleuren feller en klinken dof. Naar gelang ijzeroxide of calciumoxide de overhand heeft in de klei, kleurt de steen rood of geel. Bakstenen werden reeds gebruikt in de oudheid, aangenomen wordt dat in Nederland de productie techniek is herondekt door de kloosterlingen omstreeks 1250. muur met soortenrijke, kalkminnende korstmosbegroeiing. De kalk is afkomstig uit de kalkvoeg en heeft ervoor gezorgd dat ook de stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) basisch geworden zijn.
Een standbeeld van een vrouw begroeid met groene algen.
Een beeld van Obernkirchner zandsteenzandsteen: sedimentaire natuursteen gevormd uit aan elkaar gekitte zandkorrels, doorgaans met weinig bindmiddel in de vorm van kleimineralen, kalk of kiezel. met een eerste begroeiing door algen. Dit komt vooral voor op beschaduwde en vochtige plaatsenConcentratie van bebouwing..
Geelgroene algen op een witte ondergrond.
Algen groeien op alle mogelijke ondergronden, zoals ook op het pvc van deze regenpijp. Algen worden veel gegeten door slakken. Ze laten met hun rasptong karakteristieke zigzagpatronen achter.
Lichtgroenblauwe, halfronde mos die op een oude muur groeit.
Kauwgommos is een gemakkelijk herkenbare soort korstmos en karakteristiek voor oude murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned).
Steen met grote gele en kleine witte vlekken.
Deze kademuur waarop vaak duiven vertoeven is een duidelijk voorbeeld van voorkeur voor ondergrond. Door de duivenmest groeien er stikstofminnende korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia), zoals de grove geelkorst. In de vochtige voeg groeien meer mossen, zoals zilvermos.
Een stenen muur, aan de linkerkant begroeid met gele mossen en aan de rechterkant met plukken donkergroene mos.
Op de zuid-geëxponeerde kantVerwijst naar fijn, decoratief ajourwerk in textiel, gemaakt door draden van linnen, katoen, zijde, haar, metaal of een andere vezel in lussen te leggen, in te rijgen, samen te draaien of te vervlechten om ontwerpen of patronen te vormen. Bij het maken van kant wordt gewerkt met een naald of met klossen. Het toevoegen van borduursels is niet ongewoon. Modern kant kan machinaal zijn vervaardigd. Ajourstoffen die op een weefgetouw zijn gemaakt en decoratief ajourbreiwerk worden doorgaans niet als kant geclassificeerd. Kant is vaak wit of effen van kleur. Echt kant ontstond in de veertiende eeuw in Europa en het Midden-Oosten, hoewel oude culturen bekend waren met gedecoreerde ajourstoffen, waaronder de Egyptische cultuur. Kant is te gebruiken als rand, boord of inzetstuk voor linnengoed of apparels. Ook wordt het samengevoegd tot grotere stukken textiel en dan gebruikt als voorhang, draperie, apparel of iets anders. (Toegepaste Kunst Project, RKD) (links) van de ezelsrug op deze tuinmuur groeien korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia), vooral groot dooiermos. Op de noord-geëxponeerde kantVerwijst naar fijn, decoratief ajourwerk in textiel, gemaakt door draden van linnen, katoen, zijde, haar, metaal of een andere vezel in lussen te leggen, in te rijgen, samen te draaien of te vervlechten om ontwerpen of patronen te vormen. Bij het maken van kant wordt gewerkt met een naald of met klossen. Het toevoegen van borduursels is niet ongewoon. Modern kant kan machinaal zijn vervaardigd. Ajourstoffen die op een weefgetouw zijn gemaakt en decoratief ajourbreiwerk worden doorgaans niet als kant geclassificeerd. Kant is vaak wit of effen van kleur. Echt kant ontstond in de veertiende eeuw in Europa en het Midden-Oosten, hoewel oude culturen bekend waren met gedecoreerde ajourstoffen, waaronder de Egyptische cultuur. Kant is te gebruiken als rand, boord of inzetstuk voor linnengoed of apparels. Ook wordt het samengevoegd tot grotere stukken textiel en dan gebruikt als voorhang, draperie, apparel of iets anders. (Toegepaste Kunst Project, RKD) groeien mossen, onder meer muisjesmos.
Een stenen paal, begroeid met bruine en oranje mos.
Een oude stoeppaal van Namense steenNaamse steen, ook wel Naamse hardsteen, in vakliteratuur Namense steen, Namense hardsteen, Pierre de Vinalmont of Calcaire de Vinalmont, is een soort kalksteen die gewonnen wordt uit de kalksteengroeven bij Vinalmont in de provincie Luik en in de provincie Namen in België. (Wikipedia), die als grafteken is gebruikt. De meest opvallende soort korstmos is groot dooiermos.
Op een steen groeien oranje mossen. Linksboven donker oranje, rechtsonder geliger.
Dooiermossen zijn opvallende, bladvormige korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia). Dit type korstmos zit met wortelachtige orgaantjes aangehecht. Linksboven oranjeKleur die dat deel van het spectrum weergeeft dat zich tussen rood en geel in bevindt, met een golflengte tussen 585 en 620 nanometer. De term kan verwijzen naar alle in helderheid en verzadiging variërende kleurschakeringen binnen deze groep kleuren. Een voorbeeld van de kleur oranje in de natuur is de kleur van de citrusvrucht de sinaasappel. Oranje is een secundaire pigmentkleur (ontstaan door vermenging van geel en rood). (AAT-Ned) dooiermos, rechts en onder groot dooiermos.
Een steen met daarop witgroene korstmos.
Muurschotelmos, een korstmos, groeit veel op bestratingen en dakpannenDakpannen zijn uit klei gebakken tegels (tegenwoordig ook van cementsteen) ter dekking van een dak, schubsgewijs over elkaar liggend. (Haslinghuis) die met voedingsstoffen verrijkt zijn.
Een reliëfrijke sokkel, begroeid met gele mos of algen.
Natuurstenen sokkel van SavonnièresSavonnières: witte oölitische kalksteen welke gewonnen wordt in het Département de la Meuse, Frankrijk. De grondmassa is gelijkmatig van structuur en kleur. Het breukvlak is ruw korrelig. Savonnières demi fine: variant van Savonnières.. De reliëfrijke oppervlakken moeten beschermd worden tegen vormverlies, anders kan er schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. ontstaan.
Een sokkel met daarop een vaas met reliëf, begroeid met gele mossen.
Reliëfrijke oppervlakken, zoals deze vaas in SavonnièresSavonnières: witte oölitische kalksteen welke gewonnen wordt in het Département de la Meuse, Frankrijk. De grondmassa is gelijkmatig van structuur en kleur. Het breukvlak is ruw korrelig. Savonnières demi fine: variant van Savonnières., kunnen beter gevrijwaard blijven van mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia). Deze kwetsbare natuursteennatuursteen: gesteente, niet gevormd in ambachtelijke of industriële processen. behoort regelmatig schoongemaakt te worden. Enige uitloging van materiaal heeft al plaatsgevonden.
Op een steen groeien zwarte vlekken mos met daarin lichtgekleurde puntjes.
De Zwarte grafkorst is een zeldzame soort korstmos, die vooral voorkomt op grafstenen.

Vaak wordt de monumentale uitstraling van monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. versterktHet sterker maken van elementen in de bebouwde omgeving voor het geval dat er zich een aanval voordoet, door ze te voorzien van enige verdedigingsmiddelen, of door ze te verstevigen met versterkingen of versterkingselementen. (AAT-Ned) door de aanwezigheid van een mos- of korstmosbegroeiing. Denk bij deze monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. aan ruïnes, kastelen, vestingwerken, kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis), tuinmuren, bruggen, kademuren of grafmonumentenArchitecturaal, gebeeldhouwd monument ter eervolle nagedachtenis aan een overledene. Veelal met een graftombe met het stoffelijk overschot als onderdeel. (Religieus Erfgoedthesaurus)", "Grafmonumenten zijn gedenktekens die op graven worden geplaatst. Deze kunnen variëren van een paar kleine steentjes op een graf tot grote mausolea met een oppervlakte ter grootte van meerdere graven. (Uitvaart.nl)"). Bij stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) beelden daarentegen is begroeiing ongewenst, omdat de vormen minder goed zichtbaar en de inscripties onleesbaar worden. GrafmonumentenArchitecturaal, gebeeldhouwd monument ter eervolle nagedachtenis aan een overledene. Veelal met een graftombe met het stoffelijk overschot als onderdeel. (Religieus Erfgoedthesaurus)", "Grafmonumenten zijn gedenktekens die op graven worden geplaatst. Deze kunnen variëren van een paar kleine steentjes op een graf tot grote mausolea met een oppervlakte ter grootte van meerdere graven. (Uitvaart.nl)") worden daarom vaak gereinigd. Zo blijven de teksten leesbaar.

KorstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) kunnen behulpzaam zijn bij het bepalen van de ouderdom van monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde.. De ouderdom van de beelden op Paaseiland bijvoorbeeld werd aan de hand van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) gedateerd op minimaal tweehonderd jaar. Maar ook in ons land kunnen begroeiingen op murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) eeuwenoud zijn. Op sommige oude murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) met een goed ontwikkelde korstmosvegetatie zitten wel vijftig verschillende soorten. In het algemeen geldt: hoe ouder de muur, hoe meer soorten. In de spouwmuren van een paar middeleeuwse stadspanden in Utrecht zijn ‘fossiele’ korstmosbegroeiingen aangetroffen. Deze werden geconserveerd doordat er lang geleden een nieuwe buitenmuur omheen is gebouwd. De toenmalige buitenmuur is nu de binnenmuur. Aan de korstmosresten is te zien dat het ooit een buitenmuur was.

Om te kunnen bepalen wanneer verwijdering van algen, mossen of korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) noodzakelijk, gewenst of juist onwenselijk is, is het van belang om inzicht te hebben in deze organismen en hun effect op stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) ondergronden.

Soorten

Algen

Algen vormen meestal een ééncellige, groene aanslag of dunne korst. Op vochtige plekken groeien soms ook draadalgen in een iets dikkere, bij droogte vaak afbladderende korst.

Mossen

Mossen zijn kleine plantjes, meestal met stengeltjes en blaadjes. Alle soorten zijn min of meer groen. Er zijn kruipende mossen die in lage matjes groeien. Deze worden vanwege de liggende groeiwijze slaapmossen genoemd. Een andere groep mossen groeit juist rechtop, soms als polletjes, soms als losse plantjes. Deze heten topkapselmossen. Op vochtige plekken, bijvoorbeeld op murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) langs de waterkant, groeit een derde type mos: vlezige plakken zonder stengels. Dit zijn levermossen.

KorstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia)

KorstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) zijn geen echte planten. Een korstmos bestaat uit een symbiose van een schimmel en een alg. Dit is alleen onder de microscoop zichtbaar. De twee componenten vormen één functionele eenheid. Veel korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) groeien, zoals de naam al zegt, als een korst dicht tegen de ondergrond en zijn daarvan alleen met grote moeite te verwijderen. Ze hoeven niet korstvormig te zijn. Ook bladvormige, struikvormige en bekervormige korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) komen voor. Bladvormige korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) zitten met kleine wortelachtige orgaantjes vast en zijn daardoor iets losser aangehecht dan korstvormige soorten, die met de hele onderkant vastzitten. KorstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) kunnen veel verschillende kleuren hebben: geel, oranjeKleur die dat deel van het spectrum weergeeft dat zich tussen rood en geel in bevindt, met een golflengte tussen 585 en 620 nanometer. De term kan verwijzen naar alle in helderheid en verzadiging variërende kleurschakeringen binnen deze groep kleuren. Een voorbeeld van de kleur oranje in de natuur is de kleur van de citrusvrucht de sinaasappel. Oranje is een secundaire pigmentkleur (ontstaan door vermenging van geel en rood). (AAT-Ned), rood, grijs, grijsgroen, bruin of zwart. De heldergroene kleurKleur is de gewaarwording van licht die verschilt van wit licht zoals dat wordt uitgezonden door een natuurlijke lichtbron. Het gekleurde licht kan van een lamp komen of gereflecteerd door een voorwerp. Kleur kan worden gemeten in een aantal systemen, zoals CIE, Munsell, Natural Colour System, die alle een verschillende methode hebben om een kleur aan te duiden.Een kleur is de sensatie die veroorzaakt wordt door licht van een bepaalde golflengte. Geel en groen bijvoorbeeld zijn verschillende kleuren. Het Munsell kleursysteem en dergelijke systemen hebben dit als uitgangspunt. die de meeste mossen hebben, komt bij korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) niet vaak voor.

Begroeiing

In de ontwikkelingIets dat gebeurt in de wereld of binnen de organisatie dat vraagt om verandering.", "Ontwikkeling is het veranderen van het gebruik van een gebouw of van een gebied, door bijvoorbeeld bebouwing, civiele werken of mijnbouw.") en opeenvolging van soorten van een kale naar een begroeide ondergrond geldt globaal dat als eerste de algen verschijnen. Deze vestigen zich vaak al binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. een jaar. Daarna komen de korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) en de mossen, en pas daarna hogere planten. KorstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) komen vooral voor op relatief droge plaatsenConcentratie van bebouwing., mossen vooral op vochtige en natte plaatsenConcentratie van bebouwing.. Op drogere en beter belichte oppervlakken komen minder algen voor.

Opeenvolging

Op de vochtige noordkant van gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden. en andere objecten zijn algen onbetwist de eerste kolonisators. Dit geldt ook voor plekken die beschaduwd worden door geboomte. Op murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned), dakpannenDakpannen zijn uit klei gebakken tegels (tegenwoordig ook van cementsteen) ter dekking van een dak, schubsgewijs over elkaar liggend. (Haslinghuis) en rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) ontstaat dan een groene aanslag. De algen vormen een dun laagje, dat vocht en stof vasthoudt, waarop korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) en mossen zich gemakkelijker vestigen.

Als er tevens verrijking met voedingsstoffen plaatsvindt, bijvoorbeeld onder bomen door vogels en stuifmeel, komen er sneller korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) die goed gedijen onder stikstofrijke omstandigheden, zoals diverse vingermossen (Physcia) en dooiermossen (Xanthoria). Ook de uitstoot van ammoniak uit de bio-industrie draagt bij aan deze verrijking. Stikstofminnende korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) en algen zijn de laatste decennia sterk toegenomen.

Kleine, onopvallende, korstvormige korstmosjes, zoals de citroenkorst (Caloplaca citrina), volgen de algen snel op en kunnen binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. een paar jaar flink in aantal en volume toenemen. Dit valt aanvankelijk nauwelijks op, omdat het bouwwerk alleen een wat andere kleurKleur is de gewaarwording van licht die verschilt van wit licht zoals dat wordt uitgezonden door een natuurlijke lichtbron. Het gekleurde licht kan van een lamp komen of gereflecteerd door een voorwerp. Kleur kan worden gemeten in een aantal systemen, zoals CIE, Munsell, Natural Colour System, die alle een verschillende methode hebben om een kleur aan te duiden.Een kleur is de sensatie die veroorzaakt wordt door licht van een bepaalde golflengte. Geel en groen bijvoorbeeld zijn verschillende kleuren. Het Munsell kleursysteem en dergelijke systemen hebben dit als uitgangspunt. krijgt. De eerste korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) worden opgevolgd door grotere grijze en oranjeKleur die dat deel van het spectrum weergeeft dat zich tussen rood en geel in bevindt, met een golflengte tussen 585 en 620 nanometer. De term kan verwijzen naar alle in helderheid en verzadiging variërende kleurschakeringen binnen deze groep kleuren. Een voorbeeld van de kleur oranje in de natuur is de kleur van de citrusvrucht de sinaasappel. Oranje is een secundaire pigmentkleur (ontstaan door vermenging van geel en rood). (AAT-Ned) korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia), ook bladvormige, zoals groot dooiermos (Xanthoria parietina). Geleidelijk komen ook de echte mossen. Eerst losse plantjes van muurmos (Tortula muralis), later ook kussentjes van bijvoorbeeld muisjesmos (Grimmia pulvinata). Tot slot kunnen zelfs hogere planten komen. Deze vestigen zich op de door de mossen ingevangen aarde en het stof, vooral bij spleten en barsten.

Op oude, goed belichte murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) die gedurende lange tijd met rust gelaten worden, ontwikkelt zich een bont palet aan korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia), zoals kauwgommos (Diploicia canescens) en diverse gele Caloplaca’s. Het kolonisatieproces verloopt doorgaans sneller als er een lichte aanvoer met voedingsstoffen is, bijvoorbeeld door vogels onder schoorstenen. Er verschijnen dan ook andere soorten, zoals muurschotelmos (Lecanora muralis).

Ondergrond

Veel soorten mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) hebben een duidelijke voorkeur voor een bepaalde ondergrond, zoals voor zure gesteenten of juist voor kalkrijke steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis). Hierdoor komen op baksteen, dat zuurEen zuur organisch voorwerp gemaakt van bijvoorbeeld papier of textiel, heeft een pH kleiner dan 7. Textiel kan verzuren door veroudering, chemische behandelingen, vervuiling of luchtvervuiling. is, andere soorten voor dan op mortelMortel is een uithardende massa die in de bouw wordt gebruikt voor het metselen van (bak)stenen. Kalkmortel die wordt gebruikt in de restauratie van gebouwen, is zwakker dan mortel op basis van (Portland)cement. Kalkmortels kunnen zowel carbonaterend als hydraulisch zijn in de uitharding. (Conservation Dictionary)", "Mortel: een mengsel van verschillende soorten stoffen. De verschillende soorten stoffen ( vulmiddel, bindmiddel, toeslagen) vormen na menging met (i.c.) water een specie die geschikt is als plastisch (bouw-)materiaal voor specifieke doeleinden en na uitharding tot een samenhangend mengsel van vaste stoffen wordt. mortel: het product dat ontstaat na verharding van een specie. (Bestekstermen voor B bewerking, behandeling en verwerking van natuursteen)" ), dat basisch is, terwijl op een natuurstenen ornament, afhankelijk van de steensoort - zuurEen zuur organisch voorwerp gemaakt van bijvoorbeeld papier of textiel, heeft een pH kleiner dan 7. Textiel kan verzuren door veroudering, chemische behandelingen, vervuiling of luchtvervuiling. of basisch - weer andere soorten zitten. Nieuw betonBeton wordt gemaakt door water, een bindmiddel (cement of kalk), zand en grovere toeslagstoffen te mengen. Het mengsel hardt uit tot een amorf materiaal dat in de bouw, maar ook daarbuiten wordt gebruikt. of cementmortel is voor korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) en mossen te basisch (zuurgraad (pH-waarde) circa 11).

In de loop der tijd wordt de pH-waarde door verzuring lager. Na ongeveer vijf jaar verschijnen de eerste onopvallende soorten. Baksteen is, afhankelijk van het type, voor veel soorten juist iets te zuurEen zuur organisch voorwerp gemaakt van bijvoorbeeld papier of textiel, heeft een pH kleiner dan 7. Textiel kan verzuren door veroudering, chemische behandelingen, vervuiling of luchtvervuiling., wat mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) niet prettig vinden. Baksteen raakt sneller begroeid als er uit de voeg kalkhoudend vocht lekt, wat het zure karakter van de steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) neutraliseert. Moderne mortels, zoals die van portlandcement, geven nauwelijks kalkhoudend vocht af. Oude voegen met kalkmortelKalkmortel is een traditionele mortel, samengesteld uit gebluste kalk en zand, met toeslagstoffen en andere materialen. echter wel. Met kalkspecie gevoegde murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) worden op den duur daardoor over het hele oppervlak neutraal tot zwak basisch, wat veel soorten mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) aantrekkelijke groeiomstandigheden biedt. Bij moderne mortels blijven de grote verschillen in zuurgraad tussen voeg en steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) lang in stand, waardoor de aangroei aanzienlijk trager verloopt. De hardheid van de ondergrond en de vochtigheid van de ondergrond en de lucht hebben ook een duidelijke invloed. Zelfs de hellingshoek maakt veel verschil. Op echt vochtige tot natte plekken, bijvoorbeeld boven water, ontwikkelt zich vaak een dikke plak levermossen, veelal met parapluutjesmos (Marchantia polymorpha).  

Schade

Een dunne algenlaag is vrijwel onschadelijk en gemakkelijk te verwijderen. Na verwijdering zal echter snel weer een nieuwe laag ontstaan.

Over het algemeen zijn begroeiingen van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) niet schadelijk voor bouwwerken, omdat alleen een dunne bovenste laag ervan wordt aangetast. Weersinvloeden zorgen altijd voor een zekere mate van verweringDe verwering van een voorwerp of een gebouw is de schade die wordt veroorzaakt door blootstelling aan het weer, waardoor het oppervlak erodeert en vergaat. van die bovenste laag. Een begroeiing met korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) kan dit procesEen proces is een serie logische, samenhangende activiteiten die leiden tot een van te voren bepaald doel. zelfs stoppen dan wel vertragen. Die vormt eerder een beschermende laag, die ervoor zorgt dat de aantasting door weer en wind zich niet dieper voortzet. Verwijdering van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) is dan zelfs onwenselijk, omdat dit leidt tot hernieuwde begroeiing, waardoor er opnieuw een laagje aangetast wordt.

Voor mossen geldt in grote lijnen hetzelfde als voor korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia). Dikke mosbegroeiingen kunnen daarentegen wel schadelijk zijn, omdat zij gemakkelijk water vasthouden. Dunne lagenLagen zijn reeksen aaneengevoegde stenen van gelijke dikte op hun plat, horizontaal, soms in hellende stand of op hun kant (rollaag) gelegd. De hoogte van bakstenen metselwerk wordt naar het aantal lagen opgegeven. Een laag waarin alleen de korte zijden van de bakstenen zichtbaar zijn, heet een koppenlaag. die waarin alleen de lange zijden vertonen noemt men een strekkenlaag. (Haslinghuis) mos zijn gewoonlijk vrij onschadelijk.

Meestal is de aantasting door korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) ondiep, afhankelijk van de hardheid van de steensoort 0,1 tot 1,5 millimeterEen millimeter (0,001 meter), symbool mm, is een uit het SI-stelsel afgeleide lengtemaat met de grootte van een duizendste deel van een meter. milli is afgeleid van het Latijnse woord voor duizend.. Dit komt omdat korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) geen voedsel aan de ondergrond onttrekken. Ze hechten zich er alleen op vast. Veel korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) scheiden wel zuren uit, waardoor een dun laagje steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) aangetast raakt. Bij poreuze en kalkhoudende gesteenten, zoals EuvilleEuville: kalksteen welke gewonnen wordt in het Département de la Meuse, Frankrijk. De steen heeft een grofkorrelige structuur en is opgebouwd uit onder andere crinoïden en stekels van zeeëgels, die samengegroeid zijn door kristallijne koolzure kalk. Het breukvlak is ruw korrelig met glanzende facetten van kristallijne kalk. Bruinkleurige en sponsachtige plekken kunnen voorkomen. en SavonnièresSavonnières: witte oölitische kalksteen welke gewonnen wordt in het Département de la Meuse, Frankrijk. De grondmassa is gelijkmatig van structuur en kleur. Het breukvlak is ruw korrelig. Savonnières demi fine: variant van Savonnières., treedt dit sterker op dan bij niet poreuze en kalkloze gesteenten, zoals granietGraniet is een stollingsgesteente dat de mineralen veldspaat, kwarts en mica bevat.. Als een aantasting eenmaal is ontstaan zal deze gewoonlijk niet meer verdergaan, omdat de aanwezige korstmosbedekking de onderlaag als het ware beschermt. Bepaalde zachtere gesteenten verweren zonder korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) zelfs sneller dan met korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia). Dit is soms goed zichtbaar: de korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) groeien dan op ‘eilandjes’ die 0,5 tot 1,5 millimeterEen millimeter (0,001 meter), symbool mm, is een uit het SI-stelsel afgeleide lengtemaat met de grootte van een duizendste deel van een meter. milli is afgeleid van het Latijnse woord voor duizend. hoger zijn dan het kale gesteente ernaast. De verweringDe verwering van een voorwerp of een gebouw is de schade die wordt veroorzaakt door blootstelling aan het weer, waardoor het oppervlak erodeert en vergaat. van het gesteente wordt deels veroorzaakt door de natuurlijke invloed van vocht, opwarming door de zon, en vorst, en deels door de effecten van zure regen, waardoor kalk geleidelijk oplost. Ook de aantasting door algen of een dunne mosbegroeiing is gewoonlijk ondiep. Bij een dikke mosbegroeiing gaat de aantasting echter vaak langzaam dieper, niet direct door de mossen zelf, maar doordat de begroeide plaatsenConcentratie van bebouwing. langer vochtig blijven.

Maatregelen

Afhankelijk van hoe schadelijk het organisme is en in hoeverre de beleving van de aanwezigheid van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia), mossen en algen als storend wordt ervaren, kan na raadpleging van een (natuur- of baksteen)specialist besloten worden tot maatregelen. Hierbij kan gekozen worden tussen verwijdering en bestrijding. Onder verwijdering wordt het wegnemen van de begroeiing verstaan, bijvoorbeeld met een hogedrukreiniger, door borstelen of door afschrapen. Onder bestrijding wordt het doden van de begroeiing verstaan, bijvoorbeeld met stoom.

Verwijdering

Het verwijderen van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) is alleen raadzaam indien de begroeiing de monumentale uitstraling van het monument bedreigt en als het technisch noodzakelijk is. Verwijdering is alleen zinvol als er vervolgens regelmatig onderhoudHet onderhoud van een gebouw of voorwerp is de combinatie van administratieve en technische handelingen die erop zijn gericht om het in een staat te behouden waarin het naar wens kan functioneren. plaatsvindt.

Borstelen, stomen

Algen kunnen door hun zeer oppervlakkige groei gewoonlijk zonder problemen verwijderd worden. Kleine oppervlakken kunnen worden behandeld door nat of droog te borstelen, grote oppervlakken door te stomen. De kans is echter groot dat de algengroei, bij ongewijzigde omstandigheden, spoedig terugkeert. Soms is het mogelijk de omstandigheden te veranderen, bijvoorbeeld door in te grijpen in de vochtigheid of de beschaduwing. Het snoeien van takken en struikenHoutachtige planten die van nature geen stam vormen en doorgaans dicht bij de grond vertakken. kan dan al een oplossing bieden.

Ondergrond

In geval van verwijdering van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) wordt meestal ook een klein laagje van de ondergrond verwijderd. Omdat er op het kale oppervlak opnieuw een vestiging zal plaatsvinden, is verwijdering alleen zinnig als het ook regelmatig bijgehouden wordt en nieuwe aangroei wordt tegengegaan. In ieder geval moet worden vermeden dat er elke keer opnieuw een laagje van de ondergrond verdwijnt, waardoor op den duur de ondergrond zijn vorm verliest. Dit is vooral nadelig bij bouwwerken die daarvoor gevoelig zijn, zoals beelden, platen met inscripties en andere reliëfrijke oppervlakken, in het bijzonder als het object uit een kalkrijk of poreus gesteente bestaat.

Bij het verwijderen van mosbegroeiing wordt er minder snel een deel van de ondergrond meegenomen. Als er een gesloten mosbedekking aanwezig is van kruipende mossen (slaap- of levermossen), dan kan deze meestal zonder schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. simpelweg met een plamuurmes verwijderd worden. Gewoonlijk zijn dergelijke mossen slechts losjes aangehecht. Kussentjes van rechtopgroeiende mossen kunnen ofwel met een plamuurmes ofwel met een stevige, droge kokos- of kunststofborstel worden verwijderd. Een dunne, ijle begroeiing van rechtopgroeiende mossen is meestal moeilijker weg te nemen. Het wordt afgeraden om dergelijke mossen met een hogedrukreiniger te verwijderen, omdat de kracht van de straal bij kwetsbare bouwwerken leidt tot mechanische schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap., bijvoorbeeld bij murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) met zwakke voegen. Het water zelf leidt bovendien vaak tot vervolgschade, zoals vochtoverlast en schimmel aan de binnenzijde van de muur. Bestrijding door middel van stomen is dan een betere oplossing.

Bestrijding

Bestrijding van een algen-, korstmos- of mosbegroeiing kan door middel van stomen, vriesdrogen en eventueel met chemische middelen. In bepaalde gevallen kan het wenselijk zijn om de groei van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) en mossen te bevorderen.

Stomen

Bestrijding van een algen-, korstmos- of mosbegroeiing kan in beginsel plaatsvinden door middel van stomen. Algen, mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) in natte toestandDe (conserverings)toestand van een voorwerp wordt bepaald door de mate waarin de originele onderdelen bewaard zijn en door de fysieke staat ervan. overleven niet bij temperaturen boven de 70 graden Celsius. Het stomen moet bij voorkeur plaatsvinden op droge ondergronden bij warm weer, boven de 15 graden Celsius. Alleen dan treedt er in voldoende mate een verhitting op, zodat de begroeiing ook binnenin helemaal afsterft. Het voordeel van deze methode is dat de ondergrond ongemoeid blijft. Bij horizontale oppervlakken, zoals grafzerkenGrafzerken zijn platte natuurstenen platen ter afdekking van een graf, al dan niet versierd met tekst en afbeelding.(Funerair Lexicon), moeten dode resten na een tijdje met een droge borstel zorgvuldig worden verwijderd, omdat bij onvolledige verwijdering witte vlekken kunnen ontstaan. Deze witte vlekken zijn dode korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) die na verloop van tijd nauwelijks meer te verwijderen zijn.

Vriesdrogen

Bij de bestrijding van een algen-, korstmos- of mosbegroeiing wordt vriesdrogen met koudijs afgeraden. De meeste soorten zijn namelijk bestand tegen extreme omstandigheden. Vriesdrogen heeft daarom geen effect, terwijl vochtige bouwwerken hiervan wel schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. kunnen ondervinden.

Chemische middelen

Het gebruik van chemische middelen voor de bestrijding van een algen-, korstmos- of mosbegroeiing wordt afgeraden, omdat sommige middelen juist voedingsstoffen voor korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) kunnen bevatten. Vaak bevatten dergelijke middelen chloorverbindingen, waaruit later schadelijke zouten worden gevormd. Voor organische, afbreekbare (en voor het milieu minder belastbare) oplossingen geldt over het algemeen dat ze prima algen kunnen doden, maar dat er een ondergrond wordt gecreëerd waarop algen en dus ook korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) goed gedijen. GrafmonumentenArchitecturaal, gebeeldhouwd monument ter eervolle nagedachtenis aan een overledene. Veelal met een graftombe met het stoffelijk overschot als onderdeel. (Religieus Erfgoedthesaurus)", "Grafmonumenten zijn gedenktekens die op graven worden geplaatst. Deze kunnen variëren van een paar kleine steentjes op een graf tot grote mausolea met een oppervlakte ter grootte van meerdere graven. (Uitvaart.nl)") en -beelden worden tegenwoordig jaarlijks schoongemaakt met een algendoder (vaak op basis van ammoniak). Het materiaal blijft er relatief schoon van, maar over het effect van de algendoders op de stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) ondergrond en hoe schadelijk dat is op de lange termijn, is op dit moment nog weinig bekend. Het is beter de steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) schoon te maken met een pH-neutrale zeepZeep is een anionische oppervlakteactieve stof gemaakt van een alkalizout van een vetzuur (natrium of kalium). Het wordt bereid door dierlijke en plantaardige vetten en oliën (triglycerides) te laten reageren met natrium- of kaliumhydroxide. en water. KorstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) gedijen hier ook niet goed bij.

Groei bevorderen

Het kan wenselijk zijn om de groei van korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) en mossen te bevorderen. Op nieuwe en gerestaureerde murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) kunnen in bijzondere gevallen maatregelen tot versnelling van de aangroei gewenst zijn om de murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) een ouder aanzien te geven. Soms vallen kale, nieuwe of gerestaureerde murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) uit de toon bij een begroeid oud bouwwerk, bijvoorbeeld bij een ruïne, of in een natuurlijke omgeving.

In het algemeen zal de kolonisatie sneller verlopen op ruwe oppervlakken, omdat partikeltjes van mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) die met stof in de lucht aangevoerd worden, zich hierop gemakkelijker hechten.

Daarnaast treedt er snellere kolonisatie op als er extra voedingsstoffen voor de organismen aangebracht worden. Dit kan worden bereikt door yoghurt, karnemelk of bier op te brengen, gemengd met een kleine hoeveelheid polyvinylacetaat. Dit is een bindmiddel, dat zorgt voor een betere hechtingHechting is het resultaat van intermoleculaire krachten die een lijm aan een oppervlak verbinden. over een lange periode. De behandeling moet ongeveer vier keer per jaar worden uitgevoerd. Na een jaar worden de eerste resultaten zichtbaar. Sterk basische ondergronden, zoals betonBeton wordt gemaakt door water, een bindmiddel (cement of kalk), zand en grovere toeslagstoffen te mengen. Het mengsel hardt uit tot een amorf materiaal dat in de bouw, maar ook daarbuiten wordt gebruikt., kunnen eerst aangezuurd worden met bijvoorbeeld verdunde koeienmest.

Bescherming

Het is belangrijk om te beseffen dat (korst)mossen niet verwijderd mogen worden, als het om beschermde soorten gaat. MonumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. kunnen belangrijke vindplaatsen zijn van zeldzame mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia). Van algen is dit niet bekend. Ons land heeft zich met internationale verdragen verplicht om de aanwezige biodiversiteit te beschermen. Op grond hiervan zijn alle bedreigde en kwetsbare mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) in Nederland op een zogenoemde Rode Lijst geplaatst. Dat de positie van onze korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) precair is, blijkt uit het feit dat van de bijna zevenhonderd soorten die in ons land waargenomen zijn ongeveer de helft op de Rode Lijst staat.

Het is raadzaam een deskundig bureau een inventarisatie van de mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) op een monument te laten uitvoeren, zodat duidelijk wordt of het monument groeiplaats is van een soort op de Rode Lijst. Indien er belangenconflicten zijn met de monumentale bescherming, dan zullen de belangen afgewogen moeten worden. Soms is het mogelijk alternatieve groeiplaatsen aan te bieden of de desbetreffende begroeide steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) elders te handhaven.

Vergunning en subsidie

Het is goed om te beseffen dat sommige methoden om algen, mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) te verwijderen, schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. kunnen veroorzaken aan het monument. Het beschadigen van beschermde monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. is verboden. Behalve de fysieke schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. kan ook de monumentale uitstraling van het monument bij reiniging of verwijdering in negatieve zin wijzigen. Voor het reinigenBij het schoonmaken van een voorwerp haalt men er ongewenst materiaal vanaf, dat meestal geen deel uitmaakt van het originele voorwerp. Dit materiaal kan schadelijk zijn, zoals zout op ceramiek, of ontsierend, of het kan de informatie die het voorwerp in zich heeft 'onleesbaar' maken. In het laatste geval kan reiniging opheldering verschaffen over vorm of details.", "Het vuil wegnemen van of uit. (Van Dale)") dan wel verwijderen van algen, mossen en korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) waarbij er kans op schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. bestaat, is dan ook een omgevingsvergunningEen omgevingsvergunning is een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en/of een vergunning voor bedrijfsactiviteiten die mogelijke hinder voor mens en milieu zullen veroorzaken. vereist. De gemeente beoordeelt per geval of een vergunningDocumenten waarmee iemand toestemming krijgt voor activiteiten die weliswaar niet bij wet verboden zijn, maar die zonder deze toestemming niet zouden kunnen worden uitgevoerd. (AAT-Ned) inderdaad vereist is, en kan daar vervolgens voorschriften aan verbinden om mogelijke schadelijke (neven)effecten te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken.

Wanneer algen, mossen of korstmossenKorstmossen (of lichenen) zijn symbiosevormen tussen een mycobiont: een schimmel en een fycobiont: een fotosynthetisch organisme dat een bacterie of een alg is. Taxonomisch worden de korstmossen gerekend tot de schimmels en zijn dus geen landplanten. (Wikipedia) zelf schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. toebrengen aan delen of onderdelen van monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. kan het soms nodig zijn deze te verwijderen. Voor het op veilige wijze verwijderen ervan kan bij een rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) in beginsel instandhoudingssubsidie worden aangevraagd. Om te voorkomen dat er bijzondere soorten verwijderd worden of dat er schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. aan de ondergrond wordt toegebracht, is de inschakeling van deskundigen op het gebied van mos en de desbetreffende ondergrond vereist. Die kosten zijn in beginsel ook subsidiabel. Of er subsidie kan worden aangevraagd en, zo ja, hoe en vanaf welk bedrag, hangt af van het soort monument. Zie voor meer informatie de website www.cultureelerfgoed.nl.

Nuttige adressen

Meer informatie

Zie ook deze artikelen


Hoort bij deze thema's


Specialist(en)


Contact

Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 2 apr 2021 om 14:48.