Brandpreventie voor historische boerderijen: verschil tussen versies

Regel 194: Regel 194:
 
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed adviseert en inspireert bij het behoud, de duurzame ontwikkeling en de toegankelijkheid van het meest waardevolle erfgoed van Nederland. Op het gebied van monumentenzorg, archeologie, historisch landschap en museale collecties voert de Rijksdienst de wet- en regelgeving uit.
 
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed adviseert en inspireert bij het behoud, de duurzame ontwikkeling en de toegankelijkheid van het meest waardevolle erfgoed van Nederland. Op het gebied van monumentenzorg, archeologie, historisch landschap en museale collecties voert de Rijksdienst de wet- en regelgeving uit.
 
}}
 
}}
[[Bestand:01_Bliksembeveiliging_401.688.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:01_Bliksembeveiliging_401.688.jpg|500px|rechts|Een rietdekker legt bliksembeveiliging op het dak aan]
[[Bestand:02_Trekker_512.502.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:02_Trekker_512.502.jpg|500px|rechts|Het levert risico op brand op als een trekker met een hete motor in een schuur met hooi en stro op de vloer gestald wordt De brandweer maakt gebruik van een zwemvijver voor bluswater (Foto Aerolin).]
[[Bestand:03_Boerderij_Lindenhoeve_Groningen_537.679.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:03_Boerderij_Lindenhoeve_Groningen_537.679.jpg|500px|rechts|..]
[[Bestand:05_Rieten dak_Nijensleek_Drenthe_523.058.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:05_Rieten dak_Nijensleek_Drenthe_523.058.jpg|500px|rechts|..]
[[Bestand:04_Uilsmahorn_Holwerd_Friesland_535.357.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:04_Uilsmahorn_Holwerd_Friesland_535.357.jpg|500px|rechts|..]
[[Bestand:06_Stal_522.561.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:06_Stal_522.561.jpg|500px|rechts|..]
[[Bestand:07_Asbest_543.005.jpg|500px|rechts|]
+
[[Bestand:07_Asbest_543.005.jpg|500px|rechts|..]

Versie van 17 feb 2020 om 14:20

Introductie

De laatste decennia gingen er meer historische boerderijen in vlammen op dan voorheen. Dat constateert de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen.. Deze toename is zorgelijk en vormt aanleiding om met dit item eigenaren, bewoners, boeren en andere gebruikers van boerderijen bewust te maken van de noodzaak van preventieve maatregelen.

Historische boerderijen bepalen voor een belangrijk deel het beeld van het Nederlandse platteland. Helaas zijn ze tamelijk gevoelig voor brand, omdat ze voor een groot deel uit organische en dus brandbare materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) opgebouwd zijn, zoals hout en riet. En het is niet alleen de plaats waar de boer en zijn gezin wonen, maar ze werken er ook. Zij slaan bijvoorbeeld brandbare materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) als hooi en stro op, werken met risicovolle machines, lassen zelf en leggen zelf elektra aan. Omdat de boerderijen meestal afgelegen op het platteland liggen, is de kans op blikseminslag er vrij groot. Bovendien zijn de installaties en de veiligheidsvoorzieningen van een flink aantal oude boerderijen nog niet aangepast aan moderne eisen.

In historische boerderijen wordt brand soms pas laat ontdekt. Dat komt door die afgelegen ligging. Of doordat de brand in het achterhuis ontstaat, of in een stal of een bijgebouw, waardoor het vuur lange tijd niet zichtbaar is. In het buitengebied duurt het doorgaans enige tijd voordat de brandweer ter plaatse is. Als de hulpverleners daarna hun zware materieel niet dichtbij kunnen plaatsenConcentratie van bebouwing. of als er onvoldoende bluswater beschikbaar is, kunnen zij slechts proberen te voorkomen dat de brand ook andere gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden. in de as legt.

Het is voor eigenaren van historische boerderijen dan ook van groot belang om goed voorbereid te zijn op een brand. Dat is nog geen vanzelfsprekendheid. Door vooraf na te denken over de gevolgen van brand kan er veel schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. en leed voorkomen worden. De eigenaar of bewoner is hier zelf verantwoordelijk voor. Het is zaakEen zaak is een voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object om een adequate infrastructuur met voorzieningen voor brandbestrijding te realiseren en in stand te houden.

Historische ontwikkelingIets dat gebeurt in de wereld of binnen de organisatie dat vraagt om verandering.", "Ontwikkeling is het veranderen van het gebruik van een gebouw of van een gebied, door bijvoorbeeld bebouwing, civiele werken of mijnbouw.")

In de middeleeuwen legden enorme brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte. regelmatig grote delen van steden in de as. Ook menige stadsboerderij ging hierdoor verloren. Om dergelijke brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte. te voorkomen stelden stadsbesturen in de bouwvoorschriften, keuren genoemd, strengere eisen aan de bouw van huizen, met name aan de dakbedekkingDakbedekkingen zijn materialen en constructies waarmee een dak is afgedekt om te voorkomen dat er water binnen kan komen. Een dakbedekking kan zijn van plantaardig materiaal (riet, stro, houten spanen), gebakken materiaal (dakpannen en -tegels), leien, metaalplaten (lood, koper, zink), bitumineus materiaal of kunststof. (Haslinghuis). Zo verboden zij de zogenaamde ‘weke’ dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) van riet en stro, en stonden alleen ‘harde’ dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) toe, bedekt met pannen, daktegels of leienLeien zijn kleine dunne platen, die uit leisteen gekloofd en gehakt zijn, en worden gebruikt als dakbedekking. Een lei is enkele mm tot ruim 1 cm dik, meestal blauwgrijs maar ook roodpaars of groen van kleur. Naar gelang de structuur van het basismateriaal kunnen ze worden geleverd in rechthoekige of daarvan afgeleide vorm of in schubvorm. Schubleien kwamen in hoofdzaak uit het gebied van Rijn en Moezel, vandaar dat er ook gesproken wordt van Rijndak. Ook Thüringen levert goede schubleien. Bij Rijnse leien werd gesproken over Andernakels (Andernach).In de 17e en 18e eeuw kwamen veel leien uit Cornwall en Devonshire in Engeland, onder verbasterde namen als Dortmuidse leien, Pleymuidze leien, Salcomse of Schaalkomse leien en Vaalmuidse leien. Tegenwoordig worden ook leien gehakt uit Spaans materiaal.Als de leien uit het Franstalige gebied afkomstig waren, werden ze vaak als schaliën aangeduid. (Haslinghuis). Maar de traditionele bouwwijze in het buitengebied wijzigde nauwelijks. De voorschriften bleven tot de stad beperkt. Boeren bleven met rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) bouwen, netWordt gebruikt voor voorwerpen die bestaan uit ineengrijpende schikkingen van draden, koorden of touwen die zijn samengedraaid, geknoopt of geweven op regelmatige afstanden. Gebruik de term 'net (textiel)' voor open geweven stof gemaakt van twijn, sterke draad of garen, meestal van zijde, katoen, nylon of rayon, met fijne of grove mazen van vaste afmetingen, die wordt gebruikt om verschillende dingen te maken, van sluiers en garneersel op kleding tot tennisnetten en visnetten. (AAT-Ned) als met houten draagconstructies, vlechtwanden, strowanden en houten wandenWeinig zware afscheiding tussen vertrekken en andere woonruimten onderling en ook tussen deze en de buitenruimte. Primitieve wanden zijn gevonden van vlechtwerk, dichtgemaakt met koemest, leem, plaggen e.d.. Later meestal van hout of van gepleisterde tengels en riet ( Brabantse wand). Als de wand van zwaar steenachtig materiaal is gemaakt, noemt men hem liever muur. In het interieur geeft men echter ook aan de behangen, bespannen of betimmerde muur de naam wand. (Haslinghuis). Dit duurde tot in de zeventiende eeuw, toen het procesEen proces is een serie logische, samenhangende activiteiten die leiden tot een van te voren bepaald doel. van verstening ook bij boerderijen optrad.

LeemKleiachtig materiaal dat iets grover en zanderiger is dan klei en doorgaans geler is door een hoger ijzergehalte. Het ligt nog op de plaats waar het na het vermalen van gesteente door gletsjers en rivieren is afgezet. In het bouwbedrijf werd leem gebruikt voor het bestrijken van wanden, schoorsteenboezems, plafonds e.d., als bekleding van vlechtwerkvullingen, vaak vermengd met kalk en strohaksel. Het werd ook gebruikt voor het minder brandbaar maken van dakbedekkingen van stro, schindel. (Haslinghuis) tegen brand

Wel was het in de middeleeuwen ook op boerderijen niet ongebruikelijk om een stro- of rietdak te belemen. Met leemKleiachtig materiaal dat iets grover en zanderiger is dan klei en doorgaans geler is door een hoger ijzergehalte. Het ligt nog op de plaats waar het na het vermalen van gesteente door gletsjers en rivieren is afgezet. In het bouwbedrijf werd leem gebruikt voor het bestrijken van wanden, schoorsteenboezems, plafonds e.d., als bekleding van vlechtwerkvullingen, vaak vermengd met kalk en strohaksel. Het werd ook gebruikt voor het minder brandbaar maken van dakbedekkingen van stro, schindel. (Haslinghuis) werd vooral de binnenzijde brandveiliger gemaakt. Soms werden beide kanten behandeld. Deze methode beperkte ook het indringen van vocht. Een bijzondere variantEen variatie op een als baseline vastgelegd product. Een gebruiksaanwijzing kan bijvoorbeeld een Engelse en een Spaanse variant hebben., die al in de veertiende eeuw bekend was, is het schindeldak, waarin leemKleiachtig materiaal dat iets grover en zanderiger is dan klei en doorgaans geler is door een hoger ijzergehalte. Het ligt nog op de plaats waar het na het vermalen van gesteente door gletsjers en rivieren is afgezet. In het bouwbedrijf werd leem gebruikt voor het bestrijken van wanden, schoorsteenboezems, plafonds e.d., als bekleding van vlechtwerkvullingen, vaak vermengd met kalk en strohaksel. Het werd ook gebruikt voor het minder brandbaar maken van dakbedekkingen van stro, schindel. (Haslinghuis) in lagenLagen zijn reeksen aaneengevoegde stenen van gelijke dikte op hun plat, horizontaal, soms in hellende stand of op hun kant (rollaag) gelegd. De hoogte van bakstenen metselwerk wordt naar het aantal lagen opgegeven. Een laag waarin alleen de korte zijden van de bakstenen zichtbaar zijn, heet een koppenlaag. die waarin alleen de lange zijden vertonen noemt men een strekkenlaag. (Haslinghuis) in het rietpakket is verwerkt. Deze leemlagen overlappen elkaar als leienLeien zijn kleine dunne platen, die uit leisteen gekloofd en gehakt zijn, en worden gebruikt als dakbedekking. Een lei is enkele mm tot ruim 1 cm dik, meestal blauwgrijs maar ook roodpaars of groen van kleur. Naar gelang de structuur van het basismateriaal kunnen ze worden geleverd in rechthoekige of daarvan afgeleide vorm of in schubvorm. Schubleien kwamen in hoofdzaak uit het gebied van Rijn en Moezel, vandaar dat er ook gesproken wordt van Rijndak. Ook Thüringen levert goede schubleien. Bij Rijnse leien werd gesproken over Andernakels (Andernach).In de 17e en 18e eeuw kwamen veel leien uit Cornwall en Devonshire in Engeland, onder verbasterde namen als Dortmuidse leien, Pleymuidze leien, Salcomse of Schaalkomse leien en Vaalmuidse leien. Tegenwoordig worden ook leien gehakt uit Spaans materiaal.Als de leien uit het Franstalige gebied afkomstig waren, werden ze vaak als schaliën aangeduid. (Haslinghuis). Vanaf het begin van de zestiende eeuw raakte schindelen in ongebruik, door de aanscherping van de bouwvoorschriften en de bredere verspreiding van aardewerken dakpannenDakpannen zijn uit klei gebakken tegels (tegenwoordig ook van cementsteen) ter dekking van een dak, schubsgewijs over elkaar liggend. (Haslinghuis).

BrandpreventieOnder brandpreventie verstaat men het nemen van maatregelen ter voorkoming en beperking van brand, de gevolgen van brand en het waarborgen van de ontvluchting van personen. (Wikipedia) in bestekken

Bepaalde stedelijke voorschriften zijn soms in de bestekken van boerderijen opgenomen. Zo moesten er in 1636 voor de bouw van een stolpboerderij in de Schermer twee ‘gemene’ ladders, twee brandladders en twee brandhaken ‘na gewoone dicte en langhte’ worden geleverd. Dat neemt niet weg dat boeren afweertekens op hun boerderijen bleven aanbrengen. Een IHS-monogram van de eerste drie letters van ‘Jezus’ in Griekse hoofdletters, het kruis en metseltekens zijn bezwerende pogingen om de bliksem buiten de deur te houden.

Brandmuren

In een eerdere fase trokken de boeren al tussen hun woon- en bedrijfsgedeelte stevige, brandwerende, stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) op. Deze murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) heten nu brandmuren, maar dit woord is pas in de achttiende eeuw ontstaan. Onze voorouders spraken over middelmuur, middelwand of middelgevel. De tijd waarin brandmuren werden gebouwd varieert per streek. Niet in alle streken bouwde de boer zo’n muur in zijn boerderij. Financiën en traditie speelden hierbij een rol. In het woongedeelte plaatsten de boeren doorgaans een schouw tegen de brandmuur om in te koken, spek in te roken en zich aan te warmen. In delen van ons land leefden vooral oudere boeren en boerinnen nog tot na de Tweede Wereldoorlog met open vuren.

Cultuurhistorisch belang

Iedere streek kent zijn karakteristieke type boerderij. Zo staan er in Noord-Holland stolpboerderijen en in Noord-Brabant langgevelboerderijen. De typen hangen samen met het gebruik van de grond. De ene grondsoort leent zich meer voor veeteelt, de andere meer voor akkerbouwAkkerbouw is een vorm van landbouw: het is het geheel van economische activiteiten waarbij het natuurlijke milieu wordt aangepast ten behoeve van de productie van planten voor menselijk gebruik. Afhankelijk van het product, de productiemethode en het niveau van welvaart wordt gebruikgemaakt van een groot aantal uiteenlopende technieken, variërend van het werken met eenvoudige werktuigen tot het gebruik van grote machines, waarbij arbeid steeds meer vervangen wordt door machines.. Op de rijke landbouwgronden is veel opslagcapaciteit nodig. Dat valt af te lezen aan de boerderijen. Waar veel vee rondloopt, zijn een ruime veestalling en opslagruimte voor hooi en stro aanwezig. Naast de boerderij zijn vaak nog allerlei bijgebouwen opgetrokken, zoals loodsen, kippenhokken, varkensstallen en rijtuighuizen. Bij een boerenbedrijf horen meestal ook windsingelsWindsingels zijn dichte lineaire beplantingen, met als doel om een tuin, park of akker te beschermen tegen de wind en een gunstiger klimaat te creëren. De plantafstand, gebruikte soorten en het beheer (van opgaand tot hakhout) variëren per streek, bodem en eventuele tuinstijl. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en bomen, een boomgaard, moestuin en andere voorzieningen. Wie een historische boerderij nader bekijkt, leest er doorgaans een ontwikkelingIets dat gebeurt in de wereld of binnen de organisatie dat vraagt om verandering.", "Ontwikkeling is het veranderen van het gebruik van een gebouw of van een gebied, door bijvoorbeeld bebouwing, civiele werken of mijnbouw.") over langere tijd aan af. Veel boerderijen hebben groei, verandering en modernisering doorgemaakt.

Behoud

Het is belangrijk dat historische boerderijen met hun karakteristieke onderdelen en omgeving behouden blijven. Niet alleen als tegenwicht tegen de groeiende verstedelijking, de oprukkende bedrijventerreinen en de sterk veranderende maatschappij, maar ook voor de generaties na ons, zodat zij, netWordt gebruikt voor voorwerpen die bestaan uit ineengrijpende schikkingen van draden, koorden of touwen die zijn samengedraaid, geknoopt of geweven op regelmatige afstanden. Gebruik de term 'net (textiel)' voor open geweven stof gemaakt van twijn, sterke draad of garen, meestal van zijde, katoen, nylon of rayon, met fijne of grove mazen van vaste afmetingen, die wordt gebruikt om verschillende dingen te maken, van sluiers en garneersel op kleding tot tennisnetten en visnetten. (AAT-Ned) als wij, ervan kunnen blijven genieten. Daarnaast blijven historische boerderijen economisch relevant als productiebedrijven van ons voedsel. Door brand kunnen ze verloren gaanEen voorwerp is verloren gegaan als het helemaal vernield is of onreglementair uit een collectie is weggenomen.. Het veilig in stand houden van cultuurhistorisch waardevolle boerderijen is in ieders belang.

Oorzaken van brand

Er zijn zo’n 6400 historische boerderijen als rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) beschermd. Dit is zeven procent van alle historische boerderijen in Nederland. Van 2008 tot en met 2014 registreerde de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. 56 brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte. in rijksmonumentale boerderijen. Dat is gemiddeld elke anderhalve maand één brand. Ze leidden vaak tot aanzienlijke schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap.. In zeventien gevallen was er sprake van een schoorsteenbrand. Zeven keer is er brand gesticht en driemaal ontstond het vuur door blikseminslag. Bij het uitbreken van een brand spelen regelmatig menselijke factoren een cruciale rol, zoals onwetendheid, onvoorzichtigheid en onnadenkendheid.

Schoorsteenbranden

De meeste brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte. in boerderijen ontstaan in het schoorsteenkanaal, bijvoorbeeld doordat nieuwe bewoners een oud schoorsteenkanaal op een verkeerde manier in gebruik nemen. Of doordat zij niet bekend zijn met verantwoord stookgedrag en de noodzaak van regelmatig vegen.

Brandstichting

Brandstichting komt relatief vaak voor bij historische boerderijen. Ze zijn met hun laag doorlopende rieten dak en vele hout eenvoudig in brand te steken. Ook de vaak afgelegen, eenzame ligging maakt dat een brandstichter zijn gang kan gaan. ’s Nachts is er vaak niemand in het achterhuis en kan een brandstichter ongezien wegkomen.

Blikseminslag

De kans op brand door blikseminslag is bij een boerderij met een rieten dak vele malen groter dan bij een boerderij met harde dakbedekkingDakbedekkingen zijn materialen en constructies waarmee een dak is afgedekt om te voorkomen dat er water binnen kan komen. Een dakbedekking kan zijn van plantaardig materiaal (riet, stro, houten spanen), gebakken materiaal (dakpannen en -tegels), leien, metaalplaten (lood, koper, zink), bitumineus materiaal of kunststof. (Haslinghuis). De bliksem veroorzaakt doorgaans niet veel bouwkundige schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap.. Daarentegen is de schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. aan elektrische apparatuur vaak aanzienlijk en ontstaat er daardoor brand.

Defecte apparatuur

Bijna de helft van de brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte. in gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden. wordt veroorzaakt door defecte elektrische apparatuur en gasapparaten. Ook in historische boerderijen is tegenwoordig veel apparatuur aanwezig, zowel in het bedrijfsgedeelte als in het woongedeelte. Vooral apparaten die warmte ontwikkelen, verhogen de kans op brand. Denk aan ventilatoren en verlichting in de stallen en wasdrogers, fornuizen, elektrische kachels en gasverwarming in de woning. Het stand-by laten staan van apparatuur verhoogt ook het risico op brand.

Hooibroei

Vroeger veroorzaakte hooibroei veel brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte.. Doordat boeren hun hooi tegenwoordig vrijwel niet meer in hooibergen optasten, maar verwerken in balen of rollen, komt deze oorzaak minder vaak voor dan voorheen.

Werkzaamheden

Op een boerderij wordt doorgaans gewoond én gewerkt. Zowel het dagelijkse werk als het reguliere onderhoudHet onderhoud van een gebouw of voorwerp is de combinatie van administratieve en technische handelingen die erop zijn gericht om het in een staat te behouden waarin het naar wens kan functioneren. kan brandgevaarlijk zijn. Denk aan het verbranden van groenafval, het afbranden van onkruidstroken, lassen, slijpenHet vermalen, polijsten, afslijten of scherpen door middel van wrijving. (AAT-Ned) en het afbranden van verflagen.

Risicovolle handelingen

Meer dan in de stad kan het open erf rond een boerderij tot onveilige handelingen uitnodigen. Soms spelen kinderen er met vuur. Zeker in de buurt van methaangas- en dieseltanks kan dat tot ongelukken en brand leiden. Als boerenbedrijven stoppen, krijgen de historische gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden. vaak een nieuwe functie. De boerderij wordt een bed and breakfast, boerencamping of zorgboerderij. Daar verblijven dan meer mensen dan voorheen, die andere activiteiten ontplooien en niet zo zorgzaam zijn als de eigenaar. Veel bezoekers kennen het brandgevaar niet en verkennen de boerderij nietsvermoedend met een sigaret in de hand. Feestgangers laten er brandende wensballonnen op of steken vuurwerk af. En wat is er leuker dan bij de tent barbecueën of een kampvuur maken?

Risico’s verkleinen

Door de juiste maatregelen te treffen zijn de risico’s voor elke historische boerderij te verkleinen. Verhoging van de brandveiligheid kan door bewustwording worden bereikt, ondersteund door bouwkundige en installatietechnische voorzieningen.

Bouwkundige voorzieningen

In Nederland worden eisen gesteld aan de brandveiligheid van gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden., maar er zijn geen speciale eisen voor monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde.. Bij een verbouwing van historische boerderijen gelden de regels voor ‘bestaande bouw’ uit het Bouwbesluit 2012. Deze zijn bij elke gemeente op te vragen en op internet te raadplegen. De vereisten in het Bouwbesluit geven het minimale niveau van brandveiligheid aan. Bij een verbouwing hoeft niet aan het niveau ‘nieuwbouw’ te worden voldaan. Als daarbij de functie van een deel van de boerderij verandert, kunnen de vereisten veranderen. Wonen in een stal bijvoorbeeld stelt hogere eisen aan de brandveiligheid dan agrarische bedrijfsvoering. Artikel 1.13 biedt voor monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. de mogelijkheid af te wijken van de vereisten uit het Bouwbesluit, mits dit in de omgevingsvergunningEen omgevingsvergunning is een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en/of een vergunning voor bedrijfsactiviteiten die mogelijke hinder voor mens en milieu zullen veroorzaken. wordt vastgelegd. Hiermee kunnen voor monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. de brandveiligheidseisen op een andere manier worden ingevuld. Zo kan dezelfde veiligheid worden bewerkstelligd met andere maatregelen.

Schoorsteen

De constructie van een schoorsteen hoort onbrandbaar en rookdicht te zijn en mag geen warmte doorgeleiden. De schoorsteen moet voor de toegepaste soort verwarming geschikt zijn en een goede trek hebben. Bij een open haard is het zaakEen zaak is een voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object een goed functionerende klep aan te brengen, die direct kan worden gesloten bij een schoorsteenbrand. Een bouwkundige controle op optimaal verloop, lekkage door verzakking, blokkades zoals uit het metselwerk stekende balkkoppen en het functioneren van de klep, is een eerste vereiste voor een veilige schoorsteen. Een schoorsteen die oorspronkelijk diende voor gaskachels of als ventilatiekanaal is niet zonder meer geschikt voor een houtkachel, allesbrander of open haard. Voor een goede trek mag het kanaal geen grotere knik dan dertig graden maken. Dit voorkomt ook dat brandgevaarlijk vuilVuil, groezeligheid, is in de structuur van een voorwerp ingebed ongewenst materiaal. Vuil is alles wat niet op een voorwerp thuishoort, zoals stof, gruis en viezigheid. zich in de knik op kan hopen. Een vonkenvanger boven op de schoorsteen verhindert niet alleen dat er vonken op het dak terechtkomen, maar ook dat vogels in het rookkanaal nestelen. Vooral bij een rieten dak is een vonkenvanger essentieel.

Rieten dak

Een rietgedekte boerderij ziet er prachtig uit. Wel is zo’n dak gevoeliger voor brand dan een pannendak. Er zijn twee soorten rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned). Bij klassieke rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) is het rietpakket op latten aangebracht. Het riet bestaat uit ronde, holle stengels, waar bij weinig wind al veel zuurstof door wordt geblazen. Deze natuurlijke ventilatieVentilatie is de geforceerde of natuurlijke stroming van lucht een gebouw in, binnen een gebouw en er weer uit, ter bevordering van de behaaglijkheid en om ongewenste waterdamp en (vervuilende) stof kwijt te raken. wakkert een beginnende brand flink aan. Moderne rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) zijn vaak uitgevoerd als schroefdak. Hierbij is het rietpakket op een beplating geschroefd. De brandvrije platen houden aan de binnenkant het vuur en de rook een tijd tegen. Nadeel is dat brand in het riet niet snel binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. zichtbaar is, waardoor het langer kan duren voor deze wordt opgemerkt. Een ander groot nadeel van een schroefdak is dat het rietpakket minder goed droogt, wat resulteert in mos en schimmel. Hierdoor gaat het rietpakket van een schroefdak beduidend korter mee dan dat van een klassiek rieten dak. Bij het aanbrengen van een schroefdak op een rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) horen de karakteristieke vormen van het dak, zoals golvingen en reliëf, behouden te blijven. Het is ook mogelijk een rieten dak tegen brand te impregnerenBij het impregneren van een voorwerp laat men er een vloeistof in lopen, bijvoorbeeld een opgelost verstevigingsmiddel, een bestrijdingsmiddel of een beschermingsmiddel, daarbij gebruikmakend van de bestaande poreuze structuur.. Nadeel is dat het impregnerenBij het impregneren van een voorwerp laat men er een vloeistof in lopen, bijvoorbeeld een opgelost verstevigingsmiddel, een bestrijdingsmiddel of een beschermingsmiddel, daarbij gebruikmakend van de bestaande poreuze structuur. regelmatig moet worden herhaald, waardoor deze methode kostbaar is. Ook gaat het rietpakket als gevolg van het impregnerenBij het impregneren van een voorwerp laat men er een vloeistof in lopen, bijvoorbeeld een opgelost verstevigingsmiddel, een bestrijdingsmiddel of een beschermingsmiddel, daarbij gebruikmakend van de bestaande poreuze structuur. minder lang mee.

Toegangsbrug

Regelmatig scheidt een sloot het erf van de weg. Een zware en brede brandweerwagen moet dan over de brug tot dicht bij de boerderij kunnen komen. Kan dit niet, dan is het raadzaam om te onderzoeken1. Het nauwkeurig onderzoeken van een situatie of voorwerp, meestal om de aard of huidige staat ervan vast te stellen (AAT-Ned). 2. Het (voor)onderzoek van een object is het materiële onderzoek dat voor en tijdens een behandeling wordt uitgevoerd om informatie te verkrijgen, voor documentatiedoeleinden en om beslissingen te kunnen nemen. Onderzoek is een studie die wordt ondernomen om nieuwe gegevens en inzichten op een bepaald wetenschapsgebied te verwerven. of versteviging of verbreding van de toegangsbrug mogelijk is. Ook een punt van aandacht is of de bluswagen op het erf een goede en veilige plaats kan bereiken om opgesteld te worden. En of de toegangsweg naar de boerderij breed en stevig genoeg is voor brandweerwagens.

Brandcompartimenten

Door de boerderij in te delen in brandcompartimenten, kan worden voorkomen dat een brand het hele gebouw beschadigt. Een brandmuur houdt de brand een aantal minuten tegen. Voor een groot gebouw is de opdeling in compartimenten verplicht volgens het Bouwbesluit. Bij een monumentale boerderij geldt dat vanaf drieduizend vierkante meter. Denk bij compartimentering van een historische boerderij met name aan een brandwerende afscheiding tussen woon- en werkruimten, maar ook aan brandwering tussen de verdiepingen en tussen de belangrijkste verblijfsruimten.

Vluchtroutes

Het inademen van rook veroorzaakt bij brand de meeste slachtoffers. Het is dan ook zaakEen zaak is een voor menselijke beheersing vatbaar stoffelijk object zo snel mogelijk naar buiten te gaan. Vluchtroutes dienen daarom altijd naar buiten te leiden en mogen niet te lang zijn. Het Bouwbesluit stelt eisen aan de lengte van de vluchtroute en aan het beslag op de deurenBarrières die draaien, schuiven, kantelen, of vouwen om een deuropening af te sluiten, meestal van een massieve en afgewerkte constructie en die meestal leiden naar binnenruimtes of die scheiden. Wordt ook gebruikt voor vergelijkbare elementen die een bak of een kast afsluiten. Voor minder massieve of afgewerkte constructies en die meestal twee buitenruimtes scheiden wordt 'hekken (poortonderdelen)' gebruikt. (AAT-Ned) op de route. WandenWeinig zware afscheiding tussen vertrekken en andere woonruimten onderling en ook tussen deze en de buitenruimte. Primitieve wanden zijn gevonden van vlechtwerk, dichtgemaakt met koemest, leem, plaggen e.d.. Later meestal van hout of van gepleisterde tengels en riet ( Brabantse wand). Als de wand van zwaar steenachtig materiaal is gemaakt, noemt men hem liever muur. In het interieur geeft men echter ook aan de behangen, bespannen of betimmerde muur de naam wand. (Haslinghuis) en vloeren van de vluchtroute moeten zo veel mogelijk brandwerend zijn, tussendeuren moeten zelfsluitend zijn en deurenBarrières die draaien, schuiven, kantelen, of vouwen om een deuropening af te sluiten, meestal van een massieve en afgewerkte constructie en die meestal leiden naar binnenruimtes of die scheiden. Wordt ook gebruikt voor vergelijkbare elementen die een bak of een kast afsluiten. Voor minder massieve of afgewerkte constructies en die meestal twee buitenruimtes scheiden wordt 'hekken (poortonderdelen)' gebruikt. (AAT-Ned) moeten naar buiten opendraaien. Ook hier geldt dat hiervan voor monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. in de omgevingsvergunningEen omgevingsvergunning is een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en/of een vergunning voor bedrijfsactiviteiten die mogelijke hinder voor mens en milieu zullen veroorzaken. kan worden afgeweken, op grond van artikel 1.13 Bouwbesluit 2012.

Asbestgevaar

Op historische boerderijen kan asbest voorkomen. Meestal gaat het om al dan niet gegolfde platen op het dak of tegen de gevel van bijvoorbeeld een schuur. Wanneer er brand uitbreekt ontstaat er een gevaarlijke situatie voor de mens en zijn omgeving, die bovendien de brandbestrijding zal bemoeilijken. Als er tijdens de brand asbestvezels over de omgeving verspreid raken, vooral door de wind, zal de sanering lang duren. De saneringskosten voor de eigenaar zullen dan hoog zijn. Zo’n situatie kan het beste worden vermeden. Het is daarom raadzaam een gespecialiseerd bedrijf het asbesthoudende materiaal van de boerderij te laten verwijderen. Installatietechnische maatregelen Door een historische boerderij van verschillende systemen voor branddetectie te voorzien kan brand in een vroeg stadium worden gesignaleerd. Er kan daarmee erger worden voorkomen. Ook verdient het aanbeveling de elektrische installatie op veiligheid te laten controleren.

Bliksembeveiliging

Beveiliging tegen bliksem voorkomt schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. aan de boerderij. In de Leidraad bliksembeveiliging voor monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. van de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. is hier meer over te lezen. Bij een rieten dak is bliksembeveiliging altijd aan te raden. Bomen, maar ook windturbines rond een boerderij zijn eveneens een goed afweermiddel tegen blikseminslag. Het hoogste punt van de boerderij dient dan binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. de veilige zone van zestig graden te vallen, gerekend van de top van de bomen. Let wel dat een boom waar de bliksem in is geslagen op de boerderij kan vallen.

Gas- en elektrische installatie

De elektrische installatie moet berekend zijn op het huidige gebruik van de boerderij. Denk hierbij ook aan verwarmingsketels en krachtstroominstallaties, aan de ouderdom van alle gas- en elektraonderdelen en aan verzakkingen in het terrein die gaslekkages kunnen veroorzaken. Indien er onduidelijkheid of twijfel is, raadpleeg dan een bij voorkeur erkende installateur. Een overspanningsbeveiliging in de meterkast is een vorm van grofbeveiliging tegen een te hoge spanningAls een voorwerp wordt uitgerekt of samengedrukt werkt er een kracht op die spanning wordt genoemd. Overmatige spanning op textiel resulteert in mechanische schade zoals deformatie, gleeën en scheuren. bij blikseminslag. Fijnbeveiliging bij de stopcontacten beschermt afzonderlijke apparaten tegen te hoge spanningAls een voorwerp wordt uitgerekt of samengedrukt werkt er een kracht op die spanning wordt genoemd. Overmatige spanning op textiel resulteert in mechanische schade zoals deformatie, gleeën en scheuren.. De beste beveiliging tegen schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. door blikseminslag is het uittrekken van stekkers en kabelaansluitingen bij naderend onweer. Een erkend bedrijf inschakelen voor aanpassingen aan de installatie biedt meer zekerheid dat de werkzaamheden goed en veilig uitgevoerd worden. En zorg ervoor dat elektrische apparatuur schoon is en regelmatig wordt onderhouden.

Signalering in rietdaken

Het is mogelijk om brand in een rieten dak in een vroeg stadium te signaleren. Hiervoor bestaan verschillende systemen, zoals een detectielint in het rietpakket. Breekt er brand uit, dan reageert dit op de snelle stijging van de temperatuur. Ook kan een aspiratiedetectiesysteem in het rietpakket worden aangebracht. Dit systeem zuigt via dunne pvc-buizen lucht aan, en neemt zo continu monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) uit het rietdek. Het reageert op kleine rookdeeltjes die tijdens een beginnende brand vrijkomen. Bovendien zijn er systemen die na het signaleren de brand ook automatisch bestrijden, bijvoorbeeld met sprinklers, die direct water sproeien. Een watermist-blussysteem heeft ongeveer dezelfde werking, maar maakt gebruik van dunnere leidingen met een hogere waterdruk.

Brandmelders

Het is aan te raden om in de belangrijkste verblijfs- en werkruimten van de boerderij een automatische brandmelder aan te brengen. De melders signaleren een beginnende brand en waarschuwen met een luid alarmsignaal de bewoners. Het is sterk aan te bevelen de melders onderling door te koppelen, waardoor de vuurhaard ook wordt opgemerkt als de brand aan de andere kantVerwijst naar fijn, decoratief ajourwerk in textiel, gemaakt door draden van linnen, katoen, zijde, haar, metaal of een andere vezel in lussen te leggen, in te rijgen, samen te draaien of te vervlechten om ontwerpen of patronen te vormen. Bij het maken van kant wordt gewerkt met een naald of met klossen. Het toevoegen van borduursels is niet ongewoon. Modern kant kan machinaal zijn vervaardigd. Ajourstoffen die op een weefgetouw zijn gemaakt en decoratief ajourbreiwerk worden doorgaans niet als kant geclassificeerd. Kant is vaak wit of effen van kleur. Echt kant ontstond in de veertiende eeuw in Europa en het Midden-Oosten, hoewel oude culturen bekend waren met gedecoreerde ajourstoffen, waaronder de Egyptische cultuur. Kant is te gebruiken als rand, boord of inzetstuk voor linnengoed of apparels. Ook wordt het samengevoegd tot grotere stukken textiel en dan gebruikt als voorhang, draperie, apparel of iets anders. (Toegepaste Kunst Project, RKD) van de boerderij of op zolder uitbreekt. Brandmelders zijn er in vele soorten, zoals rookmelders, thermische melders, infrarood- en ultravioletvlammenmelders. Temperatuurmelders zijn geschikt voor ruimtenBeslotenheid, het door architectonische elementen omvatte (muren, pijlers, overdekking). In die zin is architectuur een ruimtekunst. (Haslinghuis) waar veel stof of stoom aanwezig is. Koolmonoxidemelders reageren op voor de mens gevaarlijke stoffen die ontstaan bij onvolledige verbranding van vooral fossiele brandstoffen. Handbrandmelders zijn kleine aan de muur gemonteerde apparaten waarmee met de hand een brandalarm kan worden bediend. De keuze hangt af van de situatie.

De melders kunnen gekoppeld worden aan een grotere brandmeldinstallatie, die de brand lokaliseert. Een brandmeldinstallatie kan weer worden gecombineerd met een inbraakalarm. In een aantal situaties zijn rookmelders of brandmeldinstallatiesEen brandmeldinstallatie is een alarmsysteem gericht op het detecteren van brand en het initiëren van passende actie. Het bestaat uit een samenstel van onderdelen, waaronder rookmelders en handmelders. (Wikipedia) verplicht volgens het Bouwbesluit, bijvoorbeeld wanneer er zorgbehoevenden op de boerderij wonen.

Aandachtspunten voor veilig gedrag

Door in en rondom de boerderij bewust met brandveiligheid bezig te zijn kan er veel leed worden voorkomen. Kinderen doen vaak de volwassenen na. Goed voorbeeld doet goed volgen.

Stookgedrag en schoorsteenvegen

Het stoken van schoon, droog en onbeschilderd hout geeft weinig tot geen aanslag in het schoorsteenkanaal, in tegenstelling tot papier, karton, nat en geschilderd hout, en bouwmaterialenBouwmaterialen zijn organische en anorganische materialen die worden gebruikt bij de bouw en later herstel of onderhoud van gebouwen. (Conservation Dictionary)", "Stof, natuurlijk of kunstmatig vervaardigd, geschikt en gebruikt voor de constructie, beschutting en versiering van een gebouw. Allereerst behoren tot de bouwmaterialen: hout, (natuur- en bak)steen, beton, kalk, zand, cement, leien, dakpannen en andere gebakken materialen, ijzer en staal, lood en zink en vervolgens glas, gips, pleister, verf, tegels en kunststoffen. Tot in XIX werden alle materialen met de hand gevormd en bewerkt, sedertdien toenemend industrieel en machinaal. Bouwmaterialen worden vaak over grote afstanden vervoerd, vroeger in hoofdzaak over water. (Haslinghuis)" ) zoals spaanplaat en triplex. Harsrijk hout is minder geschikt voor verbranding in een open haard vanwege opspattende vonken, maar kan wel in bijvoorbeeld een allesbrander veilig worden gebruikt. Onjuist stookgedrag, ook met schoon, droog hout, kan het rookkanaal vervuilen. Verantwoord stoken betekent stoken bij hoge temperatuur, met voldoende zuurstof en de juiste brandstof. Bij goed stoken wordt alle brandstof opgebruikt. Dit wordt ook bereikt door vuren niet te doven, waardoor er afvalstoffen ontstaan, maar door het vuur vanzelf uit te laten brandenWordt gebruikt voor gebeurtenissen waarbij iets geheel of gedeeltelijk door brand wordt verwoest, zowel toevallig als opzettelijk. Gebruik 'verbranden' voor het proces van iets veranderen, verwonden of verwoesten door brand of hitte.. Onjuist stookgedrag kan schoorsteenbrand veroorzaken. Die kan het kanaal doen scheurenEen scheur is een barst of een uiteenrijting in een flexibel materiaal waarbij geen materiaal verloren gaat en waarbij weinig vervorming optreedt. Een scheur is een vorm van mechanische schade, veroorzaakt door het met kracht uit elkaar trekken van een flexibel materiaal zoals papier of textiel.", "Langwerpige, smalle beschadiging."), waardoor er binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. gevaarlijke gassen kunnen vrijkomen. Houd kleden en tapijten uit de buurt van een brandende haard vanwege wegspattende vonken of gebruik een haardscherm. Laat regelmatig de schoorsteen vegen, bij voorkeur eenmaal per jaar, tweemaal bij intensief gebruik. De schoorsteenveger verwijdert roet en vogelnesten, waardoor een optimale trek is gewaarborgd en de kans op schoorsteenbrand wordt verkleind. Een erkend schoorsteenveegbedrijf heeft alle kennis en kunde hierover in huis.

Brandstichters op afstand houden

Honden en ganzen zijn waakzame dieren en laten van zich horen bij onraad. Een goede omheining en automatische verlichting houden ongewenst bezoek op afstand. Ook georganiseerd buurttoezicht draagt bij aan de veiligheid.

Waakzaam voor hooibroei

Met een hooiprikker en hooibroeimeter kan het fermentatieproces in hooi worden bepaald. Wanneer de temperatuur in een hooiberg tot 80 oC stijgt, ontstaat er een kritieke situatie die tot zelfontbranding kan leiden. Houd in dat geval het hooi nat en alarmeer direct de brandweer.

Veilig werken

Brandbare bestrijdingsmiddelen voor de landbouw behoren veilig te zijn opgeborgen, het liefst achter slot en grendel. Let op dat brandbare gassen die uit gierkelders vrijkomen geen gevaarEen gevaar is een erkende oorzaak voor mogelijke schade. opleveren en dat de tank met huisbrandolie op een veilige plek staat. Het stallen en het gebruik van motorvoertuigen of landbouwmachines met een verbrandingsmotor zullen minder risico opleveren in een opgeruimde schuur dan in een stal met hooi en stro op de vloer. Werken met een slijpschijf, activiteiten met open vuur en laswerkzaamheden zijn risicovol. Vooral het herstel van goten, de aanleg van leidingen en reparaties aan ketels en koelinstallaties kunnen deze risico’s veroorzaken. Het is aan te raden daarbij blusmiddelen paraat te houden. Instrueer medewerkers, ook hulpkrachten, onderhoudsmonteurs en leveranciers over brand- veiligheid. Wijs hen op veilig gedrag. Medewerkers van erkende, gecertificeerde bedrijven zijn geschoold op het gebied van veiligheid.

Afspraken met omwonenden

Door vooraf na te denken over de opvang van het vee kunnen bij brand veel zorgen worden voorkomen. Spreek hierover met de buren. Het is verstandig bereikbaar te zijn voor de buren en elkaar de mobiele telefoonnummers te geven voor het geval dat het vaste netWordt gebruikt voor voorwerpen die bestaan uit ineengrijpende schikkingen van draden, koorden of touwen die zijn samengedraaid, geknoopt of geweven op regelmatige afstanden. Gebruik de term 'net (textiel)' voor open geweven stof gemaakt van twijn, sterke draad of garen, meestal van zijde, katoen, nylon of rayon, met fijne of grove mazen van vaste afmetingen, die wordt gebruikt om verschillende dingen te maken, van sluiers en garneersel op kleding tot tennisnetten en visnetten. (AAT-Ned) uitvalt. Als er bij de boerderij weinig bluswater aanwezig is, dan kunnen er vooraf afspraken worden gemaakt om bij brand met bijvoorbeeld gierwagens van omliggende boerenbedrijven water aan te voerenAanbrengen van spreidsel of voering tussen kinderbinten en vloerdelen, opdat de naden tussen de vloerdelen van onderaf niet zichtbaar zullen zijn. Het bestek van het stadhuis van Delft uit 1618 geeft hiervoor aan dat gebruikt moeten worden wagenschotbladen, niet minder dan 9 duim breed, drie uit een duim dik, glad geschaafd en gespijkerd op elke voet. (Haslinghuis).

Veilig bezoek

Zorg dat de barbecue of een houtkorf op ruime en veilige afstand van de boerderij staat en houd een geschikt blusmiddel in de buurt. Let op de windrichting en op de buurpanden als er vuurwerk wordt afgestoken en wensballonnen worden opgelaten. De wind kan het vuur een eind meevoeren.

Bestrijden van brand

Veel historische boerderijen liggen buiten de bebouwde kom. Hierdoor duurt het langer voordat de brandweer aankomt dan op een locatie dichter bij een brandweerkazerne. Bij brand telt elke seconde. Hoe sneller professionele hulpverleners ter plaatse zijn, hoe groter de kans is dat de schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. beperkt blijft. Het is daarom van belang om de brandweer zo snel mogelijk te alarmeren. Dat geldt ook voor wie denkt de brand zelf te kunnen blussen. Geef via 112 ook postcode en huisnummer door, zodat de brandweer meteen op het goede adres komt.

Help de brandweer

De brandweer kan zijn werk goed doen als de boerderij goed bereikbaar is met grote brandweervoertuigen. De oprit naar de boerderij moet daarvoor wel breed en stevig genoeg zijn. Ook een toegangsbrug hoort het gewicht van een brandweerauto te kunnen dragen. Om de brand te kunnen blussen is veel water nodig. Vaak zijn er aan de weg brandkranen aangelegd, maar soms moet er water uit een sloot worden gepompt. Die sloot moet dan minimaal zeventig centimeterEen centimeter (cm) is een lengte van 0,01 meter = 10 mm. Centi komt van het Latijnse woord 'centum', honderd. De centimeter is de gebruikelijke eenheid voor metingen in huiselijke omstandigheden, bijvoorbeeld lichaamslengte, afmetingen van meubels, kleding enzovoort. In technische tekeningen wordt liever de millimeter gebruikt. diep zijn. Ook een waterput, regenwaterbassin of -kelder, grote vijver of zwembad kan uitkomst bieden. Belangrijk is dat een brandweerauto hier dichtbij kan worden opgesteld. Daarnaast is het van belang om de brandweer te informeren waar het vee is, of er asbest of een tank met brandbare of gevaarlijke stoffen aanwezig is en waar de gasleidingen liggen.

Zelf blussen

Wie, als dat mogelijk is, zelf begint met blussen, moet over zijn eigen veiligheid waken. De keuze van het blusmiddel hangt af van het brandende materiaal: vaste stof, vloeistof of gas. Dit staat met pictogrammen op de brandblusser aangegeven. Blus nooit een brandende gasleiding, maar houd de omgeving nat tot het gas is afgesloten. Ook elektrische installaties, vet, benzine en olie mogen niet met water worden geblust. Blijf laag bij de grond, om rook en hitte zo veel mogelijk te vermijden. Vlucht meteen als de bluspoging geen effect heeft en sluit zo mogelijk alle deurenBarrières die draaien, schuiven, kantelen, of vouwen om een deuropening af te sluiten, meestal van een massieve en afgewerkte constructie en die meestal leiden naar binnenruimtes of die scheiden. Wordt ook gebruikt voor vergelijkbare elementen die een bak of een kast afsluiten. Voor minder massieve of afgewerkte constructies en die meestal twee buitenruimtes scheiden wordt 'hekken (poortonderdelen)' gebruikt. (AAT-Ned).

Schoorsteenbrand verhelpen

Een brand in de schoorsteen is te herkennen aan een bulderend geluid in het rookkanaal. Sluit direct de schoorsteenklep of de luchttoevoer van de aangesloten kachel en bel de brandweer. Blus het vuur niet met water. Hierdoor ontstaat stoom, waardoor het rookkanaal kan scheurenEen scheur is een barst of een uiteenrijting in een flexibel materiaal waarbij geen materiaal verloren gaat en waarbij weinig vervorming optreedt. Een scheur is een vorm van mechanische schade, veroorzaakt door het met kracht uit elkaar trekken van een flexibel materiaal zoals papier of textiel.", "Langwerpige, smalle beschadiging."). Zand, zout en een poederblusser zijn betere middelen. De brandweer kan voor de bestrijding een ramoneur inzetten, een ketting met kogel en staalborstel of kettinkjes met plaatjes. Met dit gereedschap worden de gloeiende deeltjes uit het kanaal losgemaakt, waarna ze beneden worden opgevangen.

Brand in een rieten dak

Staat een rieten dak in brand, dan kan het desbetreffende deel van het dak doorgaans als verloren worden beschouwd. Het vuur verplaatst zich snel door de holle rietstengels. Bel zo snel mogelijk de brandweer. Deze zal alles in het werk stellen om het niet-brandende deel te behouden door bijvoorbeeld een sleuf in het riet te trekken, die verspreiding van het vuur belemmert. Sommige brandweerkorpsen hebben speciaal opgeleide teams die bij brandende rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) worden ingezet.

Nazorg

Na de brand spelen instanties als verzekeringsmaatschappij, politie, brandweer, gemeente, Slachtofferhulp, Stichting Salvage en – bij rijksmonumentenEen rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) – de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. een rol. Vastgesteld wordt waaruit de schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. bestaat, en wat de oorzaak en de herbouwwaarde zijn. Om te voorkomen dat ongewenst publiek het terrein betreedt en zo sporen vernietigt en zaken ontvreemdt, is het raadzaam om snel een afscheiding te plaatsenConcentratie van bebouwing.. In overleg met de gemeente en de verzekeraar kan hiervoor een aannemer worden ingeschakeld.

Aan de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. kan expertise en advies worden gevraagd als de brand in een rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) heeft gewoed. Op een bepaald moment moet worden vastgesteld in hoeverre de brand de monumentale waarde van het rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) heeft aangetast en of het gerechtvaardigd is dat de boerderij een rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) blijft. Een goede en snelle communicatie tussen alle partijen helpt de eigenaar het herstel vlot ter hand te nemen. Hierbij kan de Rijksdienst advies geven over hoe dit herstel cultuurhistorisch verantwoord kan gebeuren. Voor het handelen na brand in rijksmonumentenEen rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) heeft de Rijksdienst het Protocol rijksmonumentenEen rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) ontwikkeld. Dit document is op www.cultureelerfgoed.nl te vinden.

Verzekeraars

Verzekeraars stellen weinig of geen eisen. Zij beoordelen een boerderij naar herbouwwaarde, bedrijfsrisico’s en brandgevoeligheid. Controleer of de herbouwwaarde van het pand is vastgesteld en of in de polis staat vermeld dat het een rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) betreft. Een fotoserie van het in- en exterieur van de boerderij voor de brand helpt om de schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. snel met de verzekeringsmaatschappij af te handelen. Daarnaast is het van belang te kunnen aantonen welke voorzorgsmaatregelen er zijn getroffen. Verzekeraars stellen een brandmeldinstallatie of brandwerende voorzieningen niet verplicht, maar soms kunnen zij wel een korting op de premie geven bij het voldoen aan een bepaalde norm.

OmgevingsvergunningEen omgevingsvergunning is een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en/of een vergunning voor bedrijfsactiviteiten die mogelijke hinder voor mens en milieu zullen veroorzaken. en subsidie

Voor het geheel of deels wijzigen of slopenSlopen: uitnemen van een omvangrijk deel van een constructie. van een rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia), en voor het herstellen1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. of gebruiken ervan op een manier waardoor het wordt ontsierd of waardoor de monumentale waarde in gevaarEen gevaar is een erkende oorzaak voor mogelijke schade. wordt gebracht, is een omgevingsvergunningEen omgevingsvergunning is een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en/of een vergunning voor bedrijfsactiviteiten die mogelijke hinder voor mens en milieu zullen veroorzaken. vereist. Ondeskundig herstel kan ook schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. toebrengen. De gemeente bepaalt of er een omgevingsvergunningEen omgevingsvergunning is een vergunning voor het bouwen van een bouwwerk en/of een vergunning voor bedrijfsactiviteiten die mogelijke hinder voor mens en milieu zullen veroorzaken. nodig is en beslist of zij deze verleent of weigert. Het aanbrengen van brand- of bliksembeveiliging is niet verplicht in een monument, maar kan wel als voorwaarde worden opgevoerd bij de toekenning van subsidie. Het onderhoudHet onderhoud van een gebouw of voorwerp is de combinatie van administratieve en technische handelingen die erop zijn gericht om het in een staat te behouden waarin het naar wens kan functioneren. van brandveiligheidsvoorzieningen in rijksmonumentenEen rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia) is subsidiabel in het kaderEen kader is het geheel van begrippen gebruikt bij de organisatie van informatie met betrekking tot collectiemanagement. van de instandhoudingsregeling.

INFORMATIE EN ADVIES

Wilt u meer weten of advies over dit onderwerp, neem dan contact op met de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen.: InfoDesk, 033 – 421 74 56, info@cultureelerfgoed.nl.

LITERATUUR

  • Brandschadewiel. Zie www.veilig-erfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen..nl en webwinkel.mijngelderland.nl.
  • Een toekomst voor boerderijen: Handreiking voor de herbestemming en verbouwing van monumentale boerderijen, Amersfoort 2014. Zie www.cultureelerfgoed.nl.
  • E. Janse, Brandveilige rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned): Detaillering gelijkwaardige oplossing, Rotterdam 2010. Zie www.sbrcurnet.nl.
  • Leidraad bliksembeveiliging voor monumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde., Amersfoort 2010. Zie www.veilig-erfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen..nl.
  • ’n Goed beheer van brandmeldinstallatiesEen brandmeldinstallatie is een alarmsysteem gericht op het detecteren van brand en het initiëren van passende actie. Het bestaat uit een samenstel van onderdelen, waaronder rookmelders en handmelders. (Wikipedia): Minder nodeloze meldingen. Zie www.vebon.org.
  • H. Nuijten, ‘Schoorsteenbrand!’; in MonumentenEen monument is een overblijfsel van kunst, cultuur, architectuur of nijverheid dat van algemeen belang wordt geacht vanwege de historische, volkskundige, artistieke, wetenschappelijke, industrieel-archeologische of andere sociaal-culturele waarde. 10 2013, p. 36.
  • Protocol rijksmonumentenEen rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia): Interne handleiding voor de omgang met incidenten. Zie www.veilig-erfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen..nl.
  • Rieten dakenWordt gebruikt voor de overdekkingen van de buitenkant van gebouwen of andere constructies, inclusief het dakwerk en het geraamte daarvan. (AAT-Ned) en het beperken van schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. door brand, water en storm, Zeist 2012. Zie www.myfov.nl.
  • Schoorstenen: Veilig stoken met vaste brandstoffen, Zeist 2012. Zie www.myfov.nl.

NORMEN

  • NEN 2525. Deze norm geeft algemene voorschriften over brandveiligheid van gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden., brandmeldinstallatiesEen brandmeldinstallatie is een alarmsysteem gericht op het detecteren van brand en het initiëren van passende actie. Het bestaat uit een samenstel van onderdelen, waaronder rookmelders en handmelders. (Wikipedia), systeem- en kwaliteitseisen en projectierichtlijnen.
  • NEN 2535. Deze norm gaat over brandveiligheid van gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden., brandmeldinstallatiesEen brandmeldinstallatie is een alarmsysteem gericht op het detecteren van brand en het initiëren van passende actie. Het bestaat uit een samenstel van onderdelen, waaronder rookmelders en handmelders. (Wikipedia), systeem- en kwaliteitseisen en projectierichtlijnen.
  • NEN 2555. Deze norm gaat over brandveiligheid van gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden. en rookmelders voor woonfuncties.
  • NEN 2575. Deze norm gaat over brandveiligheid van gebouwenvrijstaande, overdekte en geheel of gedeeltelijke met wanden omsloten toegankelijke ruimte, die direct of indirect met de grond is verbonden., ontruimingsalarminstallaties, systeem- en kwaliteitseisen en projectierichtlijnen.
  • NEN 4001. Deze norm geeft algemene voorschriften voor brandveiligheid en projectering van draagbare en verrijdbare blustoestellen.

WEBSITES

• www.brandweer.nl • www.cultureelerfgoed.nl • www.erfgoedmonitor.nl • www.ifv.nl • www.onlinebouwbesluit.nl • www.slachtofferhulp.nl

Mei 2015 Tekst Ben Kooij http://www.stichtingsalvage.nl http://www.veilig-erfgoed

Redactieraad Ruben Abeling, Guido Bogers, René Hagen (IFV), Bram van der Linden, Hans Nederhoff (Brandweer NL), Hanneke Nuijten, Hanna Pennock, Judith Toebast, Michiel Verweij en Jans Weges (IFV) Eindredactie Dirk Snoodijk Afbeeldingen Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen., tenzij anders vermeld VormgevingVormgeving is het verzamelbegrip voor allerlei vormen van ontwerpen. en drukDruk is de kracht die op een voorwerp werkt en die het probeert te vervormen. De druk wordt gemeten als de kracht gedeeld door het oppervlak waarop hij werkt. Xerox/OBT, Den Haag Aan deze uitgave kunnen geen rechtenEen recht is een door het objectieve recht verleende en beschermde bevoegdheid van een persoon. worden ontleend. Gratis abonnement op het Tijdschrift van de Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen.: info@cultureelerfgoed.nl of 033 – 421 74 56. De InfoDesk is er ook voor bestellingen van meerdere exemplarenEen exemplaar is een voorwerp dat door een natuurhistorisch onderzoeker wordt geconserveerd of bestudeerd. (Conservation Dictionary) en al uw vakinhoudelijke vragen. Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. Smallepad 5 , 3811 mg Amersfoort Postbus 1600 , 3800 bp Amersfoort 033 – 421 74 21 , fax 033 – 421 77 99 info@cultureelerfgoed.nl www.cultureelerfgoed.nl (met routebeschrijving) Archief, bibliotheek en collecties Open ma t/m vr 9-17 uur bibliotheek@cultureelerfgoed.nl Vestiging Lelystad Oostvaardersdijk 01-04 , 8244 pa Lelystad Vestiging Amsterdam Hobbemastraat 22 , 1071 zc Amsterdam Vestiging Rijswijk Visseringlaan 3 , 2288 er Rijswijk De Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. adviseert en inspireert bij het behoud, de duurzame ontwikkelingIets dat gebeurt in de wereld of binnen de organisatie dat vraagt om verandering.", "Ontwikkeling is het veranderen van het gebruik van een gebouw of van een gebied, door bijvoorbeeld bebouwing, civiele werken of mijnbouw.") en de toegankelijkheid van het meest waardevolle erfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen. van Nederland. Op het gebied van monumentenzorg, archeologie, historisch landschap en museale collecties voert de Rijksdienst de wet- en regelgeving uit.

Meer informatie

Zie ook


    Hoort bij


      Specialist(en)


        Contact

        [[Bestand:01_Bliksembeveiliging_401.688.jpg|500px|rechts|Een rietdekker legt bliksembeveiliging op het dak aan] [[Bestand:02_Trekker_512.502.jpg|500px|rechts|Het levert risico op brand op als een trekker met een hete motor in een schuur met hooi en stro op de vloer gestald wordt De brandweer maakt gebruik van een zwemvijver voor bluswater (Foto Aerolin).] [[Bestand:03_Boerderij_Lindenhoeve_Groningen_537.679.jpg|500px|rechts|..] [[Bestand:05_Rieten dak_Nijensleek_Drenthe_523.058.jpg|500px|rechts|..] [[Bestand:04_Uilsmahorn_Holwerd_Friesland_535.357.jpg|500px|rechts|..] [[Bestand:06_Stal_522.561.jpg|500px|rechts|..] [[Bestand:07_Asbest_543.005.jpg|500px|rechts|..]