DNA-onderzoek

Introductie

Bij een DNA-onderzoekOnderzoek van een monster, liefst vrij van contaminatie, van bijv. menselijke skeletresten om geslachtsbepaling, verwantschapsonderzoek, genetische groepssamenstelling groep, geografische herkomst te bepalen. worden DNA-profielen bepaald en met elkaar vergeleken.

In het kort

DoelGewenste verandering in de organisatie, een doelgroep of de samenleving waar voor een gerichte inspanning geleverd moet worden.: geslachtsbepaling, verwantschapsonderzoek, genetische samenstelling groep, reconstructie geografische herkomst.
Bruikbaar voor: menselijke skeletresten.
Nodig: een monster, liefst vrij van contaminatie, waarbij menselijk contact zoveel mogelijk beperkt is gebleven.
Celkern chromosoom en DNA-bouwstenen - afbeelding Eveline Altena
Celkern chromosoom en DNA-bouwstenen - afbeelding Eveline Altena
Skelet in situ - foto  Eveline Altena
Skelet in situ - foto Eveline Altena
Archeologisch DNA-laboratorium - foto Eveline Altena
Archeologisch DNA-laboratorium - foto Eveline Altena
Monstername  - foto Eveline Altena
Monstername - foto Eveline Altena

De mens heeft twee soorten DNA: celkern-DNA (of nucleair DNA) en mitochondriaal DNA (mtDNA). Celkern-DNA bestaat uit 23 chromosomen in elk van onze cellen. Van elk chromosoom telt de mens er twee; de ene helft is afkomstig van de moeder en de andere helft van de vader. MtDNA bevindt zich buiten de celkern en wordt door de moeder doorgegeven.

In ons DNA is onze genetische aanleg vastgelegd. Het DNA bepaalt het geslacht, de kleurKleur is de gewaarwording van licht die verschilt van wit licht zoals dat wordt uitgezonden door een natuurlijke lichtbron. Het gekleurde licht kan van een lamp komen of gereflecteerd door een voorwerp. Kleur kan worden gemeten in een aantal systemen, zoals CIE, Munsell, Natural Colour System, die alle een verschillende methode hebben om een kleur aan te duiden.Een kleur is de sensatie die veroorzaakt wordt door licht van een bepaalde golflengte. Geel en groen bijvoorbeeld zijn verschillende kleuren. Het Munsell kleursysteem en dergelijke systemen hebben dit als uitgangspunt. van de ogen en de aanleg voor ziekten. Ieder van ons heeft een unieke samenstelling maar verwantschap leidt tot veel overeenkomsten binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. de genenpoel. Onderzoek naar oud DNA brengt ons inzicht in de diverse genetische aspecten van de menselijke skeletresten. DNA-onderzoekOnderzoek van een monster, liefst vrij van contaminatie, van bijv. menselijke skeletresten om geslachtsbepaling, verwantschapsonderzoek, genetische groepssamenstelling groep, geografische herkomst te bepalen. kan ook worden toegepast op dierlijk en plantaardig archeologisch materiaal; dat laten we hier echter buiten beschouwing.

Kansen en beperkingen

Archeologisch DNA-onderzoekOnderzoek van een monster, liefst vrij van contaminatie, van bijv. menselijke skeletresten om geslachtsbepaling, verwantschapsonderzoek, genetische groepssamenstelling groep, geografische herkomst te bepalen. is geschikt voor diverse vraagstellingen, zoals over geslacht, verwantschap en sociale structuren. De mogelijkheden zijn afhankelijk van het beschikbare materiaal en de kwaliteit van het DNA.

Bij verwantschapsonderzoek kan gezocht worden naar een biologisch verwantschap tussen ouders en kinderen. Wanneer er meerdere generaties tussen zitten wordt het lastiger, maar kan nog wel een mogelijke relatie via de vrouwelijke of mannelijke lijn worden achterhaald. Verwantschap via de vrouwelijke lijn wordt bepaald aan de hand van het mtDNA. MtDNA wordt alleen via de moeder overgeërfd, maar is bij iedereen aanwezig. Deze analyseAnalyse is het onderzoek van een voorwerp met instrumentele en analytisch-chemische methoden. Men doet dit om bijvoorbeeld de samenstellende materialen te identificeren of de vervaardigingswijze te achterhalen. kan dus op alle individuen worden uitgevoerd. Via het Y-chromosoom kan men ook de mannelijke lijn onderzoeken1. Het nauwkeurig onderzoeken van een situatie of voorwerp, meestal om de aard of huidige staat ervan vast te stellen (AAT-Ned). 2. Het (voor)onderzoek van een object is het materiële onderzoek dat voor en tijdens een behandeling wordt uitgevoerd om informatie te verkrijgen, voor documentatiedoeleinden en om beslissingen te kunnen nemen. Onderzoek is een studie die wordt ondernomen om nieuwe gegevens en inzichten op een bepaald wetenschapsgebied te verwerven..

De genetische samenstelling van een groep mensen kan aanwijzingen geven over de geslotenheid (beperkte immigratie) of openheid van die specifieke groep en daarmee iets zeggen over migratiepatronen van individuen en bevolkingsgroepen. Het kan ook duidelijkheid geven over sociale structuren binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. een gemeenschap.

Hoe groter de database met archeo-DNA wordt, hoe beter we de resultaten kunnen interpreteren.

Hoe neem je een monster

  • Contacteer een specialist voor de juiste vorm van bemonstering.
  • Beperk contact tussen mens en monster zo veel mogelijk.
  • Bij nog niet opgegraven materiaal: laat het te bemonsteren stuk zoveel mogelijk bedekt tot het moment van monstername.
  • Werk met steriele instrumenten, draag mondkapje, handschoenen en forensische pakken.
  • Plaats de monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) zo snel mogelijk in de vriezer tot het moment van analyseAnalyse is het onderzoek van een voorwerp met instrumentele en analytisch-chemische methoden. Men doet dit om bijvoorbeeld de samenstellende materialen te identificeren of de vervaardigingswijze te achterhalen. in het DNA-laboratorium.

Combineren met andere methoden

Skeletonderzoek biedt vele mogelijkheden. AnalyseAnalyse is het onderzoek van een voorwerp met instrumentele en analytisch-chemische methoden. Men doet dit om bijvoorbeeld de samenstellende materialen te identificeren of de vervaardigingswijze te achterhalen. van het graf (houding, bijgiften, afdekking), skeletonderzoek, DNA-onderzoekOnderzoek van een monster, liefst vrij van contaminatie, van bijv. menselijke skeletresten om geslachtsbepaling, verwantschapsonderzoek, genetische groepssamenstelling groep, geografische herkomst te bepalen. en isotopenonderzoek kunnen samen antwoord geven op uiteenlopende vragen, die ingaan op migratie, mobiliteit, gezondheid, levensloop, spiritualiteit en religie. Specialisten pleiten daarom voor een geïntegreerde aanpak van fysisch antropologisch en bioarcheologisch (DNA en isotopen) onderzoek.

Hoe interpreteer je de resultaten

DNA-resultaten zullen, netWordt gebruikt voor voorwerpen die bestaan uit ineengrijpende schikkingen van draden, koorden of touwen die zijn samengedraaid, geknoopt of geweven op regelmatige afstanden. Gebruik de term 'net (textiel)' voor open geweven stof gemaakt van twijn, sterke draad of garen, meestal van zijde, katoen, nylon of rayon, met fijne of grove mazen van vaste afmetingen, die wordt gebruikt om verschillende dingen te maken, van sluiers en garneersel op kleding tot tennisnetten en visnetten. (AAT-Ned) als bij geslachtsbepaling en verwantschapsdata, aangeleverd worden als een apart hoofdstuk voor een rapport, het liefst geïntegreerd met overig biospecialistisch onderzoek, waarbij uitvoerig op de betekenis van de data dient te worden ingegaan.

Resultaten delen

Alle onderzoeksresultaten, verkregen bij de specialist, dienen als primaire data in de basisrapportage te worden weergegeven, desnoods in een voetnoot of bijlage. De gebruikte methoden, monstername, hoeveelheid monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary), relativering van data-precisie, en eventuele overwegingen/aanpassingen zijn van belang voor vervolgonderzoek, maar ook voor de vergelijking met het onderzoek op andere vindplaatsen.

Lees verder

  • Mays S., 2010: The archaeology of human bones. Routledge, 2nd edition.
  • Olalde, I., Brace, S., Allentoft, M. et al. 2018, The Beaker phenomenon and the genomic transformation of northwest Europe. Nature 555, 190–196.
  • Reich, D., 2018: Who we are and how we got here: Ancient DNA and the new science of the human past. Oxford, Oxford University Press.
  • Westerheem special van 2008: DNA en Archeologie.

Tekst: Yvonne Lammers, met medewerking van Eveline Altena (Forensisch Laboratorium voor DNA-onderzoekOnderzoek van een monster, liefst vrij van contaminatie, van bijv. menselijke skeletresten om geslachtsbepaling, verwantschapsonderzoek, genetische groepssamenstelling groep, geografische herkomst te bepalen., Leids Universitair Medisch Centrum)