Graftekens van natuursteen: verschil tussen versies

(Nieuwe pagina aangemaakt met '{{#element: |Paginanaam=Graftekens van natuursteen |Elementtype=Kennisitem |Voorkeurslabel=Graftekens van natuursteen |Kennisitemtype=Beschrijving van het betreffen...')
 
k (Tekst vervangen - "|Kennisitemtype=Object" door "|Artikelsoort=Object")
 
(8 tussenliggende versies door 3 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
 
{{#element:
 
{{#element:
 
|Paginanaam=Graftekens van natuursteen
 
|Paginanaam=Graftekens van natuursteen
|Elementtype=Kennisitem
+
|Elementtype=Artikel
 
|Voorkeurslabel=Graftekens van natuursteen
 
|Voorkeurslabel=Graftekens van natuursteen
|Kennisitemtype=Beschrijving van het betreffend object
+
|Artikelsoort=Object
 
|Introductie=Nederland is rijk aan historische begraafplaatsen; niet alleen aan kerkhoven gelegen rondom of bij kerken, maar ook aan begraafplaatsen die zijn aangelegd buiten de bebouwde kom of in het vrije veld. Veel van deze begraafplaatsen zijn inmiddels rijksmonument.
 
|Introductie=Nederland is rijk aan historische begraafplaatsen; niet alleen aan kerkhoven gelegen rondom of bij kerken, maar ook aan begraafplaatsen die zijn aangelegd buiten de bebouwde kom of in het vrije veld. Veel van deze begraafplaatsen zijn inmiddels rijksmonument.
 +
|Omschrijving=Om diverse redenen is het belangrijk goed te zorgen voor de historische begraafplaatsen en de daarop voorkomende graftekens. In de eerste plaats vormen ze een belangrijke bron voor onze vaderlandse en familiegeschiedenis. In veel gevallen is de genealogische, heraldische en historische waarde namelijk groot. Ten tweede komen er op begraafplaatsen graftekens voor met een bijzondere vormgeving of symboliek, of die zijn gemaakt van bijzondere steensoorten of andere materialen. We spreken dan van architectuur-kunsthistorische waarden die van belang zijn wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp, respectievelijk het bijzondere materiaalgebruik, de ornamentale en/of monumentale kunst. In de derde plaats kan de begraafplaats bijzonder zijn wanneer die is ontworpen door een bekende tuinarchitect. In die gevallen gaat het om tuinhistorische waarden. Ten vierde liggen begraafplaatsen heel vaak op een bijzondere plek: binnen een dorpskern - bijvoorbeeld bij of rondom de kerk (kerkhof) -, in een stadsuitbreiding of juist in het open veld. Dan is er sprake van een situationele of ensemblewaarde.
  
Om diverse redenen is het belangrijk goed te zorgen voor de historische begraafplaatsen en de daarop voorkomende graftekens. In de eerste plaats vormen ze een belangrijke bron voor onze vaderlandse en familiegeschiedenis. In veel gevallen is de genealogische, heraldische en historische waarde namelijk groot. Ten tweede komen er op begraafplaatsen graftekens voor met een bijzondere vormgeving of symboliek, of die zijn gemaakt van bijzondere steensoorten of andere materialen. We spreken dan van architectuur-kunsthistorische waarden die van belang zijn wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp, respectievelijk het bijzondere materiaalgebruik, de ornamentale en/of monumentale kunst. In de derde plaats kan de begraafplaats bijzonder zijn wanneer die is ontworpen door een bekende tuinarchitect. In die gevallen gaat het om tuinhistorische waarden. Ten vierde liggen begraafplaatsen heel vaak op een bijzondere plek: binnen een dorpskern - bijvoorbeeld bij of rondom de kerk (kerkhof) -, in een stadsuitbreiding of juist in het open veld. Dan is er sprake van een situationele of ensemblewaarde.
+
Vanwege deze waarden wordt gehecht aan de instandhouding van begraafplaatsen en de daarop voorkomende graftekens, of die nu van rijkswege beschermd zijn, op een provinciale of gemeentelijke lijst staan, of niet beschermd zijn.
  
Vanwege deze waarden wordt gehecht aan de instandhouding van begraafplaatsen en de daarop voorkomende graftekens, of die nu van rijkswege beschermd zijn, op een provinciale of gemeentelijke lijst staan, of niet beschermd zijn.
+
==Historische ontwikkeling van graftekens==
|Omschrijving===Historische ontwikkeling van graftekens==
 
 
Dankzij alle aandacht voor en zorg rondom de dood zijn onschatbaar veel gegevens over het leven, werken en de cultuur van onze voorouders bewaard gebleven. Archeologisch onderzoek bevestigt dat, en de vele fraai aangelegde begraafplaatsen en kerkhoven getuigen daarvan. Ook in de wijze en plaats van begraven zijn er ontwikkelingen geweest. Het is belangrijk dat zij die bij de instandhouding van graftekens betrokken zijn, deze ontwikkeling kennen.
 
Dankzij alle aandacht voor en zorg rondom de dood zijn onschatbaar veel gegevens over het leven, werken en de cultuur van onze voorouders bewaard gebleven. Archeologisch onderzoek bevestigt dat, en de vele fraai aangelegde begraafplaatsen en kerkhoven getuigen daarvan. Ook in de wijze en plaats van begraven zijn er ontwikkelingen geweest. Het is belangrijk dat zij die bij de instandhouding van graftekens betrokken zijn, deze ontwikkeling kennen.
  
Regel 40: Regel 40:
  
 
Veel grafmonumenten van vóór 1900, vooral die op de eenvoudige huur- of algemene graven, zijn verdwenen, terwijl graftekens op particuliere graven over het algemeen vaker behouden zijn. Op de vele kerkhoven en begraafplaatsen die Nederland rijk is, zijn nog talloze mooie en interessante graftekens bewaard. Een cultuurbezit waar we graag zuinig op zijn, onder andere door tijdig de problemen te herkennen en preventieve onderhoudsmaatregelen te nemen.
 
Veel grafmonumenten van vóór 1900, vooral die op de eenvoudige huur- of algemene graven, zijn verdwenen, terwijl graftekens op particuliere graven over het algemeen vaker behouden zijn. Op de vele kerkhoven en begraafplaatsen die Nederland rijk is, zijn nog talloze mooie en interessante graftekens bewaard. Een cultuurbezit waar we graag zuinig op zijn, onder andere door tijdig de problemen te herkennen en preventieve onderhoudsmaatregelen te nemen.
|Afbeelding (intern)=20201123 10.Krammen van brons of koper voorkomen uitzettingsschade.jpg
+
|Afbeelding (extern)=[[Bestand:20202311 1.De dominerende invloed van een boom op een grafmonument.jpg |400px|rechts|thumb|De dominerende invloed van een boom op een grafmonument|alt=Een boom die naast een grafmonument groeit zorgt ervoor dat het monument gebroken is.]]
|Afbeelding (extern)=[[Bestand:20202311 1.De dominerende invloed van een boom op een grafmonument.jpg |400px|rechts|thumb|Een boom die naast een grafmonument groeit zorgt ervoor dat het monument gebroken is.]]
+
[[Bestand:20201123 2.Steek in hardsteen is een veel voorkomend teken van verwering en een verschijnsel van drukontlading in de steen..JPG|400px|rechts|thumb|Steek in hardsteen is een veel voorkomend teken van verwering en een verschijnsel van drukontlading in de steen|alt=Steek in hardsteen is een veel voorkomend teken van verwering en een verschijnsel van drukontlading in de steen.]]
[[Bestand:20201123 2.Steek in hardsteen is een veel voorkomend teken van verwering en een verschijnsel van drukontlading in de steen..JPG|400px|rechts|thumb|Steek in hardsteen is een veel voorkomend teken van verwering en een verschijnsel van drukontlading in de steen.]]
+
[[Bestand:20201123 3.Op oudere begraafplaatsen zijn liggende graftekens karakteristiek.jpg |400px|rechts|thumb|Op oudere begraafplaatsen zijn liggende graftekens karakteristiek|alt=Een begraafplaats naast een kerk waarop verschillende grote blokken steen in de grond te zien zijn.]]
[[Bestand:20201123 3.Op oudere begraafplaatsen zijn liggende graftekens karakteristiek.jpg |400px|rechts|thumb|Een begraafplaats naast een kerk waarop verschillende grote blokken steen in de grond te zien zijn.]]
+
[[Bestand:20201123 4A. Een liggend grafteken op roef.jpg |400px|rechts|thumb|Een liggend grafteken op roef|alt=Liggende grafstenen op een stenen verhoging.]]
[[Bestand:20201123 4A. Een liggend grafteken op roef.jpg |400px|rechts|thumb|Liggende grafstenen op een stenen verhoging.]]
+
[[Bestand:20201123 4B. Een liggend grafteken van gietijzer.jpg|400px|rechts|thumb|Een liggend grafteken van gietijzer|alt=Liggende grafsteen met daarop een roestige, gietijzeren plaat.]]
[[Bestand:20201123 4B. Een liggend grafteken van gietijzer.jpg|400px|rechts|thumb|Liggende grafsteen met daarop een roestige, gietijzeren plaat.]]
+
[[Bestand:20201123 4C. Een enkelvoudig staand grafteken.jpg|400px|rechts|thumb|Een enkelvoudig staand grafteken|alt=Een losstaand grafteken enkel bestaand uit een stenen stèle in het gras op een begraafplaats.]]
[[Bestand:20201123 4C. Een enkelvoudig staand grafteken.jpg|400px|rechts|thumb|Een losstaand grafteken enkel bestaand uit een stenen stèle in het gras op een begraafplaats.]]
+
[[Bestand:20201123 4D. Een enkelvoudig grafteken.jpg|400px|rechts|thumb|Een enkelvoudig grafteken|alt=Een losstaand grafteken in het gras op een begraafplaats, bestaand uit een stèle met daarop een kruis.]]
[[Bestand:0201123 4D. Een enkelvoudig grafteken.jpg|400px|rechts|thumb|Een losstaand grafteken in het gras op een begraafplaats, bestaand uit een stèle met daarop een kruis.]]
+
[[Bestand:20201123 4E. Een eenvoudig samengesteld grafteken.jpg|400px|rechts|thumb|Een eenvoudig samengesteld grafteken|alt=Een zerk met bloemen erop en aan het hoofdeind een stèle.]]
[[Bestand:20201123 4E. Een eenvoudig samengesteld grafteken.jpg|400px|rechts|thumb|Een zerk met bloemen erop en aan het hoofdeind een stèle.]]
+
|Bron=Bestand:20201123_gids-techniek-18-historische-graftekens-3e-druk_2005.pdf-1.pdf ‎
|Bron=20201123_gids-techniek-18-historische-graftekens-3e-druk_2005.pdf-1.pdf ‎
+
|Gerelateerd=Begraafplaatsen,Begraafplaatsen - beheer en onderhoud,Begraafplaatsen - vergunningen en subsidies
|Lid van=Thema/Begraafplaatsen en grafmonumenten,Themas/Kerken
+
|Lid van=Thema/Begraafplaatsen en grafmonumenten,Themas/Kerken,Thema/Steen
 
|Specialisten=Leon Bok
 
|Specialisten=Leon Bok
|Gerelateerd=Begraafplaatsen,Begraafplaatsen - beheer en onderhoud,Begraafplaatsen - vergunningen en subsidies
 
 
}}
 
}}

Huidige versie van 25 jan 2021 om 13:50

Introductie

Nederland is rijk aan historische begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk.; niet alleen aan kerkhoven gelegen rondom of bij kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis), maar ook aan begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. die zijn aangelegd buiten de bebouwde kom of in het vrije veld. Veel van deze begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. zijn inmiddels rijksmonumentMonument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister.Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een formeel juistere aanduiding is: 'beschermd monument als bedoeld in de Erfgoedwet'. (Wikipedia).

Een boom die naast een grafmonument groeit zorgt ervoor dat het monument gebroken is.
De dominerende invloed van een boom op een grafmonument
Steek in hardsteen is een veel voorkomend teken van verwering en een verschijnsel van drukontlading in de steen.
Steek in hardsteenHardsteen is een kalksteen met een meer of minder uitgesproken blauwgrijze kleur. De steensoort wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van zeer veel resten van crinoïden, diertjes met een kalkskelet, die veelal op de zeebodem leven. Bij het afsterven bleef hun kalkskelet op de bodem achter en samen met de calcietafzetting die het geheel aan elkaar smeedde, vormde zich in de loop van miljoenen jaren de blauwe hardsteenlaag. De steen is dus een aaneenkitting van crinoïden in een cement van microkristallijn calciet. De kleur wordt bepaald door de hoeveelheid zeer fijn verspreide plantaardige resten (koolstof). is een veel voorkomend teken van verweringDe verwering van een voorwerp of een gebouw is de schade die wordt veroorzaakt door blootstelling aan het weer, waardoor het oppervlak erodeert en vergaat. en een verschijnsel van drukontlading in de steenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis)
Een begraafplaats naast een kerk waarop verschillende grote blokken steen in de grond te zien zijn.
Op oudere begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. zijn liggende graftekens karakteristiek
Liggende grafstenen op een stenen verhoging.
Een liggend grafteken op roef
Liggende grafsteen met daarop een roestige, gietijzeren plaat.
Een liggend grafteken van gietijzer
Een losstaand grafteken enkel bestaand uit een stenen stèle in het gras op een begraafplaats.
Een enkelvoudig staand grafteken
Een losstaand grafteken in het gras op een begraafplaats, bestaand uit een stèle met daarop een kruis.
Een enkelvoudig grafteken
Een zerk met bloemen erop en aan het hoofdeind een stèle.
Een eenvoudig samengesteld grafteken

Om diverse redenen is het belangrijk goed te zorgen voor de historische begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. en de daarop voorkomende graftekens. In de eerste plaats vormen ze een belangrijke bron voor onze vaderlandse en familiegeschiedenis. In veel gevallen is de genealogische, heraldische en historische waarde namelijk groot. Ten tweede komen er op begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. graftekens voor met een bijzondere vormgevingVormgeving is het verzamelbegrip voor allerlei vormen van ontwerpen. of symboliek, of die zijn gemaakt van bijzondere steensoorten of andere materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). We spreken dan van architectuurBouwkunst, kunst van het scheppen van (zie) ruimtevormen en het omvatten en overdekken hiervan, kortom de gehele ontwikkeling en vormgeving van de inwendige ruimten en de omhulling ervan.-kunsthistorische waardenDe waarde van een object wordt bepaald door de waarde die een individu of de maatschappij toekent aan een voorwerp in verhouding tot andere voorwerpen. die van belang zijn wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp, respectievelijk het bijzondere materiaalgebruik, de ornamentale en/of monumentale kunst. In de derde plaats kan de begraafplaats bijzonder zijn wanneer die is ontworpen door een bekende tuinarchitect. In die gevallen gaat het om tuinhistorische waardenDe waarde van een object wordt bepaald door de waarde die een individu of de maatschappij toekent aan een voorwerp in verhouding tot andere voorwerpen.. Ten vierde liggen begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. heel vaak op een bijzondere plek: binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. een dorpskern - bijvoorbeeld bij of rondom de kerk (kerkhof) -, in een stadsuitbreiding of juist in het open veld. Dan is er sprake van een situationele of ensemblewaarde.

Vanwege deze waardenDe waarde van een object wordt bepaald door de waarde die een individu of de maatschappij toekent aan een voorwerp in verhouding tot andere voorwerpen. wordt gehecht aan de instandhouding van begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. en de daarop voorkomende graftekens, of die nu van rijkswege beschermd zijn, op een provinciale of gemeentelijke lijst staan, of niet beschermd zijn.

Historische ontwikkelingIets dat gebeurt in de wereld of binnen de organisatie dat vraagt om verandering.", "Ontwikkeling is het veranderen van het gebruik van een gebouw of van een gebied, door bijvoorbeeld bebouwing, civiele werken of mijnbouw.") van graftekens

Dankzij alle aandacht voor en zorg rondom de dood zijn onschatbaar veel gegevensEen losstaand feit of symbool zonder betekenis voor de ontvanger of opsteller. over het leven, werken en de cultuur van onze voorouders bewaard gebleven. Archeologisch onderzoek bevestigt dat, en de vele fraai aangelegde begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. en kerkhoven getuigen daarvan. Ook in de wijze en plaats van begraven zijn er ontwikkelingen geweest. Het is belangrijk dat zij die bij de instandhouding van graftekens betrokken zijn, deze ontwikkelingIets dat gebeurt in de wereld of binnen de organisatie dat vraagt om verandering.", "Ontwikkeling is het veranderen van het gebruik van een gebouw of van een gebied, door bijvoorbeeld bebouwing, civiele werken of mijnbouw.") kennen.

Begraven in en rondom de kerk

In onze streken werden de doden tot de komst van het christendom, zo omstreeks het jaar 800, hoofdzakelijk verbrand. Toen het christendom meer aanhang kreeg, werd de lijkverbranding geleidelijk verdrongen door het begraven. In 785 had Karel de Grote lijkverbranding namelijk verboden. Aanvankelijk werd er nog buiten de nederzettingen begraven. Op den duur hechtte men echter meer waarde aan een plaats in een kerk of zo dicht mogelijk daarbij – op de hof rondom de kerk, het kerkhof. In veel historische kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) zijn de vloeren nog belegd met soms zeer rijk gebeeldhouwde natuurstenen zerken. De mensen met een minder goed gevulde beurs werden meestal op het kerkhof begraven. In tijden van ziekte, zeker vanaf de zestiende eeuw, restte voor hen vaak een massagraf, ook wel meugveel of slokop geheten.

Begraven buiten de kerk

In de loop van de achttiende eeuw leidde het begraven in de kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) tot onhoudbare onhygiënische toestanden. Daarom nam tegen het einde van die eeuw het verzet tegen het begraven in en rondom kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) toe. Een aantal vooruitstrevende particulieren, maar ook een enkele gemeente, stichtte om die reden particuliere begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. buiten de stad, de buitenbegraafplaatsen. Een vroeg voorbeeld daarvan is de particuliere begraafplaats Ter Navolging, in 1779 door predikant Abraham Perrenot gesticht in de duinen bij Scheveningen. In 1781 werd nabij Zuilen (Utrecht) een buitenbegraafplaats geopend, nadat de heer en vrouwe Van Tuyll van Serooskerken hiervoor grond beschikbaar hadden gesteld. Destijds liep een aantal gemeenten in het zuiden ook voorop, mede omdat deze onder de Oostenrijkse Nederlanden vielen, die het begraven in kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) en kapellen al in 1784 hadden verboden. Net even buiten Tiel werd in 1786 een tweede Ter Navolging aangelegd, op initiatief van de jurist dr. J.D. van Leeuwen. Andere vroege gemeentelijke initiatieven, zoals die in 1783 van de gemeente Arnhem, vonden een vroegtijdig einde, mede omdat ze vaak waren ingegeven door de uitbraak van besmettelijke ziekten. In Roermond en Weert daarentegen werden omstreeks deze tijd gemeentelijke begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. aangelegd, verordonneerd door het Oostenrijkse gezag, dat in die steden de macht had. Elders in Nederland was men nog niet zover.

Verbod op het begraven in en rondom kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis)

Direct na de inval van de Fransen in 1795, bij de oprichting van de Bataafse Republiek, werd een generaal verbod afgekondigd op het begraven in de kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis). Maar enkele initiatieven ten spijt, de handhaving kreeg geen aandacht en men bleef vooralsnog in de kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) begraven. Pas in 1811 werd op grond van het ‘Décret Impérial sur les Sépultures’ uit 1804 het begraven in kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) en kapellen binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. de bebouwde kom verboden. Verschillende gemeenten, zoals Maastricht, Zierikzee, Nijmegen en Leiden, onderzochten locaties voor een nieuwe begraafplaats. In Maastricht en Leiden werden die niet lang daarna daadwerkelijk geopend. Andere gemeenten staakten hun zoektocht toen Willem I het keizerlijke decreet bij zijn aantreden weer terugdraaide. In 1825 gelastte Willem I, nu Koning der Nederlanden, echter een onderzoek naar het begraven in de kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis). Al vrij snel kwam hij tot het besluit de Franse maatregelen weer in te voerenAanbrengen van spreidsel of voering tussen kinderbinten en vloerdelen, opdat de naden tussen de vloerdelen van onderaf niet zichtbaar zullen zijn. Het bestek van het stadhuis van Delft uit 1618 geeft hiervoor aan dat gebruikt moeten worden wagenschotbladen, niet minder dan 9 duim breed, drie uit een duim dik, glad geschaafd en gespijkerd op elke voet. (Haslinghuis). Daartoe werd in 1827 met een missive van de Minister van Binnenlandse Zaken aan alle provincies te kennen gegeven dat per 1 januari 1829 steden en dorpen met meer dan duizend inwoners verplicht waren om ten minste één begraafplaats buiten de bebouwde kom ter beschikking te hebben. Het begraven in kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) werd niet meer toegestaan. Per provincie werden de regels daarna bekend gemaakt en uitgevoerd.

De wetgeving en het begraven

Vanaf 1 januari 1829 moesten alle steden en dorpen met meer dan duizend inwoners ten minste één begraafplaats buiten de bebouwde kom ter beschikking hebben. Het begraven in kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) werd verboden. Per provincie werden de regels daarna bekend gemaakt en uitgevoerd, met als gevolg dat er nog geen einde kwam aan de verschillen per provincie. Pas in 1869 werden de regels over de wijze van begraven, de inrichting van de een begraafplaats, de begrafenisrechten, de duur van de grafrust, en dergelijke, vastgelegd in de Begrafeniswet. Dit was de eerste landelijke wet. Deze is sedertdien verschillende malen herzien en aangepast en kreeg, na heftige discussies over onder meer het cremeren, in 1955 de naam Wet op de lijkbezorging. De laatste herziening van deze wet dateert van 2010, en had feitelijk ook grote gevolgen voor de bescherming van de grafmonumentenArchitecturaal, gebeeldhouwd monument ter eervolle nagedachtenis aan een overledene. Veelal met een graftombe met het stoffelijk overschot als onderdeel. (Religieus Erfgoedthesaurus)", "Grafmonumenten zijn gedenktekens die op graven worden geplaatst. Deze kunnen variëren van een paar kleine steentjes op een graf tot grote mausolea met een oppervlakte ter grootte van meerdere graven. (Uitvaart.nl)").

Variatie in graftekens

Het Franse ‘Décret Impérial sur les Sépultures’ uit 1804 schreef voor dat ieder lijk in een apart graf begraven moest worden en dat het geoorloofd was daarop een teken of een grafmonument te plaatsenConcentratie van bebouwing.. Omdat een grafteken zeer persoons-, cultuur- en geloofsgebonden kan zijn, ontstond een grote diversiteit aan graftekens, en varieert de uitwerking tot op de dag van vandaag van heel sober tot rijk gedetailleerd.

Liggende graftekens

In eerste instantie bepaalde de wijze waarop graven in kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) werden voorzien van een grafsteen het beeld op de begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. die na 1829 werden aangelegd. De vloeren in de kerkenKerken zijn gebouwen waar de christelijke godsdienstoefening wordt gehouden. Aanvankelijk was de altaarruimte het belangrijkste onderdeel. In de verschillende katholieke liturgieën is deze dat nog. Sinds de Hervorming ook als preekkerk. Een parochie wordt bediend door een parochie- of kerspelkerk. Als aan de kerk een kapittel van kanunniken is verbonden, spreekt men van een collegiale of kapittelkerk. Een stifts-, abdij- of kloosterkerk behoort bij een kloostergemeenschap. De hoogste rang bezit een kathedraal of dom. (Haslinghuis) waren veelal gedekt met vlakke, hardstenen zerken met ingehakte opschriften, familiewapens en grafsymboliek. Deze traditie bepaalde mede het gezicht van de vroeg-negentiende-eeuwse begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. met hun overwegend liggende, natuurstenen graftekens, die vaak niet meer dan een sobere afdekking van het graf waren. Deze zerken, met of zonder smeed- of gietijzeren grafhek, kunnen op een roef gelegd zijn of gewoon vlak op de bodemNULL.

Staande graftekens

Door de toenemende individualisering van de maatschappij in de negentiende eeuw ontstond de wens tot het plaatsenConcentratie van bebouwing. van meer persoonlijke grafmonumentenArchitecturaal, gebeeldhouwd monument ter eervolle nagedachtenis aan een overledene. Veelal met een graftombe met het stoffelijk overschot als onderdeel. (Religieus Erfgoedthesaurus)", "Grafmonumenten zijn gedenktekens die op graven worden geplaatst. Deze kunnen variëren van een paar kleine steentjes op een graf tot grote mausolea met een oppervlakte ter grootte van meerdere graven. (Uitvaart.nl)"). In de loop van de tijd zijn verschillende typen ontstaan:

  • Enkelvoudige staande graftekens, ofwel stèles.
  • Samengestelde staande graftekens, zoals een obelisk, afgeknotte zuil, beeld of kruis.
  • Een combinatie van hiervoor genoemde tekens, bijvoorbeeld een zerk met op het hoofdeind een stèle.
  • Graftekens in de vorm van een gebouw, ofwel een opbouw van een grafkelder of mausoleum.

Deze graftekens bieden ruime mogelijkheden voor bijzonder materiaalgebruik en het aanbrengen van symbolisch beeldhouwwerk en andere decoratiesVersiering; methode of techniek toegepast om bouwwerken, meubels of andere objecten te verfraaien.. Vooral samengestelde staande graftekens geven daarvan blijk. Grotere vlakken, zoals zerken en staande platen lenen zich goed voor het opbrengen van teksten.

Veel grafmonumentenArchitecturaal, gebeeldhouwd monument ter eervolle nagedachtenis aan een overledene. Veelal met een graftombe met het stoffelijk overschot als onderdeel. (Religieus Erfgoedthesaurus)", "Grafmonumenten zijn gedenktekens die op graven worden geplaatst. Deze kunnen variëren van een paar kleine steentjes op een graf tot grote mausolea met een oppervlakte ter grootte van meerdere graven. (Uitvaart.nl)") van vóór 1900, vooral die op de eenvoudige huur- of algemene graven, zijn verdwenen, terwijl graftekens op particuliere graven over het algemeen vaker behouden zijn. Op de vele kerkhoven en begraafplaatsenBegraafplaatsen zijn terreinen waar stoffelijke resten van overledenen begraven, bijgezet of verstrooid worden. Te onderscheiden van kerkhof, een begraafplaats rond een kerk. die Nederland rijk is, zijn nog talloze mooie en interessante graftekens bewaard. Een cultuurbezit waar we graag zuinig op zijn, onder andere door tijdig de problemen te herkennen en preventieve onderhoudsmaatregelen te nemen.

Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 25 jan 2021 om 13:50.