Rotterdam - Kerkstraat bij 43 - Ruïne Huis Ten Berghe
Monumentnummer: 32897
Introductie
Deels kunstmatig opgehoogde heuvel met daarop de ruïne van het laatmiddeleeuwse kasteel Ten Berghe. Heuvel en ruïne maken deel uit van het kerkhof aldaar.
Geschiedenis
Het Huis ten Berghe is rond 1240 gebouwd door Willem Stoep (of: Stoop). Het huis wordt voor het eerst vermeld op 2 november 1269. Het kasteel bestond uit een deels kunstmatig opgeworpen omgrachte heuvel met daarop een woontoren met vermoedelijk aan de noordzijde een omgrachte voorburcht, het terrein waarop ook de aanvankelijk bij het kasteel behorende huidige kerk staat. De toren is voor de 17de eeuw aan twee zijden voorzien van een aanbouw.
Adriaen van Matenesse was eigenaar toen het huis in 1426 werd verwoest door de troepen van Jacoba van Beieren en als ruïne achterbleef. In 1671 was het muurwerk van de ruïne nog tot en met de tweede verdieping aanwezig, vermoedelijk tot aan de oorspronkelijke dakvoet. De noordoostzijde had toen nog een aanbouw, de aanbouw aan de zuidoostzijde was verdwenen. Toen in de 19de eeuw niet meer in de kerk begraven mocht worden, werd in 1832 het kerkhof naar het zuiden uitgebreid met het aangrenzende terrein van de ruïne. Binnen de ruïne werden veertien grafkelders voor vooraanstaande Rotterdamse families aangelegd. Rondom de ruïne werd begraven in kelders als in de kerk, zodat er een aaneengesloten zerkenvloer ontstond.
Rijksmonument
In 1973 werd de ruïne op het kerkhof aangewezen als rijksmonument. Zowel de kerk, als kerkhofmuur en de kerktoren zijn eveneens aangewezen als rijksmonument.
Omschrijving
De resterende bakstenen muren van het kasteel hadden in de loop der eeuwen veel te lijden onder inwatering. De muren van de ruïne zijn tijdens de restauratie van de kerk in 1940 geconserveerd. Daarbij werden alle planten verwijderd en losse delen opnieuw opgemetseld. De horizontale muurkruinen werden afgedekt met mastiek. In 1969 en 1970 werd opnieuw begroeiing verwijderd, en werden alle muren, met uitzondering van de noordelijke muur, horizontaal afgewerkt. Bovendien werd van alle muren de verweerde buitenhuid geheel vervangen, waardoor een belangrijk deel van de belevingswaarde verloren is gegaan.
De hoogte van de resteren muren varieert van 5 tot 11 meter. Er zijn sporen aangetroffen van een tweetal tongewelven in de kelder en van een gemetselde spiltrap die is uitgespaard in de muur. De huidige ingang is ontstaan in de 19de eeuw, toen de grafkelders in de ruïne werden aangebracht. In de westmuur bevindt zich een dichtgezette ingang, echter is deze niet oorspronkelijk.
De grafkelders in en rond de ruïne zijn deze eeuw gerestaureerd en zijn nog steeds in gebruik. De gracht die ooit rondom het kasteel lag is gedempt.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE Meer afbeeldingen van dit rijksmonument
- Hermans, Taco, Middeleeuwse woontorens in Nederland. Een bouwhistorische benadering van een kasteelvorm, Band 2, Hilversum 2016, 33-36.
- Hoek, C., ‘Het huis ten Berghe te Hillegersberg’, in: Ons Voorgeslacht, 26(1971) nr. 199, 125-144.
- Hoek, C., ‘Het kasteel en de kerk te Hillegersberg’, in: Rotterdams Jaarboekje, 1971, 235-244.
- Kastelenlexicon
- Stöver, J., V. Collette, R. van Lit, et al. red., Kastelen en buitenplaatsen in Zuid-Holland, Zutphen 2000, 466.
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenMeer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 23 sep 2025 om 03:00.