Wehe-den Hoorn - Bij Warfhuisterweg 10 A - R.K. Sint Bonifatius Begraafplaats

(509433) monumentenregister Monumentnummer: 509433

Introductie

Rooms-Katholieke begraafplaats, behorende bij de Sint Bonifatiuskerk, aangelegd rond 1850.

Onderdeel van complex

Dit monument is onderdeel van een rijksmonumentencomplex: Wehe-Den Hoorn - Warfhuisterweg 2 - Complex Sint Bonifatiuskerk.

Historie

De katholieke begraafplaats van Wehe-den Hoorn is een van de 15 katholieke begraafplaatsen in de provincie Groningen. Wehe en Den Hoorn waren ooit gescheiden dorpen waarbij Wehe het oudst is. Den Hoorn bleef na de Reformatie voornamelijk katholiek en tot halverwege de 19e eeuw was het kerkhof van Wehe de plek waar alle doden van beide dorpen begraven werden. Rond 1850 kocht het kerkbestuur een stuk grond van een groter perceel ten zuiden van Den Hoorn, aan de oostzijde van de weg richting Warfhuizen. Hier werd een rechthoekige begraafplaats aangelegd met acht vakken met verschillende klassen. Daarmee is de begraafplaats van Wehe-den Hoorn de oudste katholieke begraafplaats van Groningen. Vanaf de oude kerk liep een pad richting de begraafplaats. Toen in 1927 langs de Warfhuisterweg een nieuwe kerk werd gebouwd was de begraafplaats gemakkelijker via die straat te bereiken. De oudste grafmonumenten dateren van 1852, maar tal van oude grafmonumenten zijn nauwelijks nog leesbaar.

Bij de aanleg is de begraafplaats waarschijnlijk niet opgehoogd, alleen uitgevlakt. De vakken langs de weg zijn minder diep dan die daarachter. De vakken die het dichtst bij de kerk liggen zijn kleiner dan die na de ingang liggen. Daarmee ligt de ingang niet exact in het midden en ook het hoofdpad tussen de vakken dat van noord naar zuid loopt, ligt niet in het midden. Aan het eind van het hoofdpad werd waarschijnlijk rond 1875 een lijkenhuisje met bidkapel gebouwd De paden werden beslagen met grind of schelpen. Rondom werd de begraafplaats omgeven door bomen en daaronder een haag van wilde liguster.

Het terrein lag lange tijd vrij eenzaam buiten het dorp. De aanleg van de spoorlijn van Winsum naar Zoutkamp in 1922 betekende een grote verandering. De spoorlijn staakte al na 20 jaar de dienst en in de jaren zestig werd over het talud de N361 aangelegd, waarmee de begraafplaats meer bij de stedenbouwkundige context van het dorp ging horen. De begraafplaats viel op in het landschap door de hoge bomen. In deze eeuw zijn de bomen verdwenen en rond 2009 is een strook aan de oostzijde van de begraafplaats bij de begraafplaats getrokken. Aan de noordzijde was toen al een ontsluiting gemaakt, zonder hekwerk. De strook aan de oostzijde is afgeschermd met een lagere haag.

Rijksmonument

De begraafplaats is in 1999 aangewezen als rijksmonument, waarschijnlijk voortkomend uit het Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Dit project beoogde monumenten uit de periode 1850-1940 in beeld te brengen. Bij de waardering is niet meegenomen dat dit de oudste rooms-katholieke begraafplaats van Groningen is. Volgens de aanwijzing is de begraafplaats een voorbeeld van een Rooms-Katholieke begraafplaats uit de tweede helft van de 19e eeuw in de provincie Groningen met een hoge mate van gaafheid en is mede aangewezen vanwege de functionele relatie met de andere onderdelen van de parochie, te weten de kerk, pastorie en het naastgelegen school- annex sociëteitsgebouw. De begraafplaats wordt nog gewoon gebruikt, maar niet beheerd als een rijksmonument. Dat betekent dat tussendoor nieuwe grafmonumenten verschijnen en dat mogelijk oudere grafmonumenten geruimd worden. Het reglement spreekt nergens van behoud en het kerkbestuur heeft zelfs het voornemen de begraafplaats in de toekomst her in te richten.

Huidige situatie

De grafcultuur op de begraafplaats is een fraaie mengvorm tussen typisch Gronings en katholiek. Er bevinden zich zerken op de begraafplaats, zoals ook op veel andere Groningse begraafplaatsen en kerkhoven, maar hier met een duidelijke katholieke signatuur. Vaak zijn de stenen vervaardigd bij dezelfde steenhouwers die ook stenen voor andere begraafplaatsen vervaardigden. Opvallend is bijvoorbeeld een forse priesterkelk met daarbij een zandloper en een schedel, iets wat in deze combinatie niet vaak voorkomt. Een aantal andere oudere grafmonumenten betreffen hoge sokkels op een getrapt basement met bovenop een kruis. Nog latere monumenten bestaan eenvoudigweg uit hoge kruisen, veelal van hardsteen maar ook een aantal uit graniet. Bijzonder zijn ook een aantal kruisvormige graftekens van imitatie-boomstammen op een basement van ruwe blokken, een voorstelling van de Calvarieberg. Deze kruisen zijn vaak van zandsteen met een marmeren tekstplaat en overwegend voor jonggestorven kinderen.

Al met al bevat de begraafplaats een fraai doorzicht van de katholieke grafcultuur in Groningen. Jongere grafmonumenten hebben die signatuur helaas niet meer en tasten in feite het beeld aan dat beoogd wordt beschermd te zijn.

Helaas ontbreken momenteel de bomen rond de begraafplaats. Die horen daar historisch gezien wel bij, maar waarom geen nieuwe bomen zijn aangeplant is helaas niet duidelijk.

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.

Zie ook

Monumenten

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

begraafplaatsen

Specialist(en)

Leon Bok

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud